Chuyện học hành của Hồ Chí Minh

20/05/2018 10:25

(kbchn) - Ngày sinh nhật Hồ Chí Minh năm nay người từ mọi miền đổ về khu vực Lăng viếng Cụ. Đáng chú ý trong đó có Hội đồng hương Nghệ An tại Hà Nội. Sau lễ viếng là cuộc gặp ở Hội trường Bảo tàng Hồ Chí Minh để nghe những khúc dân ca xứ Nghệ và nghe kể những câu chuyện về Cụ Hồ.

Đây là một sinh hoạt thường niên của Hội đồng hương để nhớ về một người đồng hương đáng kính. Trong xã hội thông tin, cuộc đời Cụ Hồ được nhìn nhận qua nhiều lăng kính khác nhau, có người thấy toàn màu hồng, có người thấy toàn màu tối, điều này cũng không lạ. Vượt lên tất cả, Hồ Chí Minh là một danh nhân.

Sinh hoạt của những người Nghệ An tại Hà Nội

Cuộc đời Cụ đã trở thành một phần không thể thiếu được trong lịch sử đau thương và hào hùng của người Việt. Với những tri thức khổng lồ mà Cụ đã tích lũy được, một phần từ nhà trường, một phần là do sự trải nghiệm qua nhiều năm hoạt động với nhiều cương vị khác nhau. Nhờ trí tuệ và lòng yêu nước, bỏ qua những sai lầm thông thường của một con người, Hồ Chí Minh đã cống hiến trọn đời mình vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Là một người con xứ Nghệ, đồng hương với Hồ Chí Minh, trong phạm vi bài viết này, tôi xin được bàn đến chuyện học hành của Cụ. Đây cũng là cách mà chúng ta suy ngẫm để có thể tiếp thu phần nào trên con đường làm giàu cho tri thức của mình từ cuộc đời của một danh nhân.

Trong cuộc đời của Hồ Chí Minh, Cụ không có nhiều thời gian được học tập tại các trường học. Điều này cũng dễ hiểu, một phần là do mặt bằng dân trí thời đó, còi cọc và thấp kém. Dưới sự cai trị của người Pháp, nền học vấn của An Nam đang dịch chuyển từ một nền Nho học dùng chữ Hán sang một nền Tây học sử dụng tiếng Pháp. Chữ Nôm vẫn được dùng rải rác một cách yếu ớt và chữ Quốc ngữ chưa đủ mạnh để thay thế bằng ấy thứ vẫn tồn tại trong xã hội.

Theo một số tài liệu để lại được các nhà nghiên cứu lịch sử thẩm định, ngay từ khi còn nhỏ, Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đã sớm nhận thấy tài năng và chí hướng của người con trai thứ nên Cụ luôn tạo điều kiện để Nguyễn Tất Thành được học tập một cách đầy đủ.

Trước khi xuất ngoại, Cụ đã theo học tại 4 trường: Trường Tiểu học Pháp – Trường bản xứ ở thành phố Vinh, Trường tiểu học Pháp - Việt tỉnh Thừa Thiên, Trường Quốc học Huế và Trường tiểu học Pháp - Việt Quy Nhơn.

Sau khi xuất ngoại, gia nhập đảng Cộng sản Pháp rồi tham gia Quốc tế Cộng sản, Cụ đã ba lần được học trong các ngôi trường của Quốc tế Cộng sản đó là: Trường đại học Phương Đông, Trường Quốc tế Lênin và Viện Nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa.

Xin được giới thiệu tới bạn đọc một số thông tin về các ngôi trường này cũng như những hoạt động chính của Hồ Chí Minh tại đó.

1. Trường Tiểu học Pháp - bản xứ ở thành phố Vinh

Ngôi trường Pháp - Việt ở Vinh, nơi Cụ Hồ học đầu tiên

Trường Tiểu học Pháp - Việt tại khu vực Cửa Nam, thành phố Vinh, nơi Nguyễn Tất Thành và anh trai mình là Nguyễn Sinh Khiêm đã học từ tháng 9/1905 - 5/1906. Nơi mà Cụ Hồ đã nói là tại đây, lần đầu tiên Cụ trông thấy khẩu hiệu "Tự do - Bình đẳng - Bác ái" treo trên tường.

Tháng 9/1905, thực hiện Nghị định của Toàn quyền Đông Dương, loại trường Pháp - bản xứ (École franco-indigène) được mở tại Vinh, tỉnh lỵ của Nghệ An, với lớp đầu tiên của bậc tiểu học, thường gọi là lớp dự bị (Cours préparatoire). Chương trình học nặng về tiếng Pháp, chỉ có một số ít giờ học chữ Hán.

Dòng chữ “LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ” (Tự do - Bình đẳng - Bác ái). Nguyễn Tất Thành tìm hiểu và biết đó là khẩu hiệu nổi tiếng của Đại Cách mạng Pháp năm 1789. Đối với Nguyễn Tất Thành, đó là những điều hoàn toàn mới lạ, vì vậy, rất tự nhiên, anh nảy ra ý muốn “tìm hiểu những gì ẩn giấu đằng sau những từ ấy”.

Tuy nhiên, chưa hết năm học, khoảng cuối tháng 4/1906, Nguyễn Tất Thành dừng học ở trường Pháp - bản xứ tại thành phố Vinh để cùng cha lên đường vào Huế khi cụ Nguyễn Sinh Sắc vào nhận chức quan ở triều đình Huế.

2. Trường Tiểu học Pháp - Việt tỉnh Thừa Thiên

Trường tiểu học Pháp - Việt tỉnh Thừa Thiên (trường tiểu học Pháp - Việt Đông Ba) được thành lập năm 1905, trên nền Đình chợ Đông Ba cũ, lúc đầu trường có tên “Thừa Thiên Pháp - Việt trường”. Đây là trường Pháp - Việt bậc tiểu học đầu tiên ở Huế. Trường dạy cả ba thứ chữ: Chữ quốc ngữ, chữ Pháp và chữ Hán.

Tháng 5/1906, ông Nguyễn Sinh Sắc vào kinh đô nhận chức. Nguyễn Tất Thành cùng với anh trai được cha cho đi học Trường Tiểu học Pháp - Việt tỉnh Thừa Thiên, lớp dự bị (cours préparatoire, tháng 9-1906), lớp sơ đẳng (cours élémentaire, tháng 9-1907). Ngoài việc học ở nhà trường, Nguyễn Tất Thành còn thường xuyên mượn sách ở Lầu tàng thư, nơi lưu trữ sách và các loại văn thư của triều Nguyễn về đọc mở mang kiến thức, hiểu biết.

Tháng 3/1907, Trường Đông Kinh Nghĩa Thục được mở ra tại Hà Nội, truyền bá nhiều tư tưởng mới tiến bộ, cổ động cho phong trào cải cách dân chủ theo kiểu các nước phương Tây. Tháng 4/1908, kinh đô Huế xôn xáo, náo động vì sự kiện: Do bị mất mùa liên tiếp 3 năm, nông dân sáu huyện của tỉnh Thừa Thiên kéo nhau về kinh thành, bà con vây quanh tòa Khâm sứ ở cầu Tràng Tiền để đòi giảm sưu, giảm thuế... Đây là những sự kiện tác động rất lớn đến người thanh niên Nguyễn Tất Thành.

3. Trường Quốc học Huế

Nơi đây Nguyễn Tất Thành học tập trong những năm 1907-1908. Lúc này Nguyễn Tất Thành ở vao tuổi 17- 18.

Trường Quốc học Huế được thành lập theo Nghị định ngày 18/11/1896 do Toàn quyền Đông Dương A.Rousseau ký. Trường Quốc học được lập ra nhằm đào tạo một lớp công chức mới, vì vậy ngay tại Điều 1 của Nghị định đã quy định rõ: “Nay thiết lập tại Huế, do Chính phủ Nam triều chủ trương, một học đường lấy tên là Quốc học.

Những người dân xứ Nghệ thành kính với Cụ Hồ như lẽ tự nhiên với một danh nhân đồng hương

Trường này đặt dưới quyền kiểm khán của ông Khâm sứ Trung kỳ. Pháp văn sẽ chiếm phần lớn trong chương trình dạy, tuy Hán văn vẫn được dạy coi như tiếng bản xứ.

4. Trường tiểu học Pháp - Việt Quy Nhơn

Khoảng cuối tháng 5 đầu tháng 6/1909, Nguyễn Sinh Sắc có mặt ở Bình Định để chấm thi, sau đó được bổ nhiệm chức đồng tri phủ lãnh chức tri huyện Bình Khê. Cùng năm đó, Nguyễn Tất Thành cũng rời Trường Quốc học, theo cha vào Bình Định.

Trường tiểu học Pháp - Việt Quy Nhơn cũng được thành lâp theo nghị định của Toàn quyền Đông Dương về việc thiết lập tại tỉnh lỵ các tỉnh trên toàn cõi Việt Nam loại trường Pháp - bản xứ được thành lập từ năm 1905.

Năm 1909, Nguyễn Tất Thành đến Bình Khê. Ông Nguyễn Sinh Sắc hiểu được chí hướng và khả năng của người con trai thứ nên đã gửi Nguyễn Tất Thành học tiếp chương trình lớp cao đẳng (cours supérieur) với thầy giáo Phạm Ngọc Thọ (Ông là thân sinh cố Bộ trưởng Bộ Y tế Phạm Ngọc Thạch, lúc đó đang là trợ giáo hạng nhì (instituteur auxiliaire 2e classe) của Trường tiểu học Pháp - Việt Quy Nhơn.

Không lâu sau đó, tháng 1/1910, ông Nguyễn Sinh Sắc bị “triệt hồi” chức tri huyện Bình Khê, bị triều đình gọi trở về kinh đô để xem xét. Cụ Nguyễn Sinh Sắc phải trở về Huế và mang theo hai người con trai.

Với sự giúp đỡ của thầy giáo Phạm Ngọc Thọ, Nguyễn Tất Thành hoàn thành chương trình tiểu học vào khoảng tháng 6/1910. Lúc này, Nguyễn Tất Thành- Hồ Chí Minh đã bước sang tuổi 20 và là người đã trưởng thành và có thể quyết định tương lai của mình.

Biết chuyện chẳng lành sẽ đến với cha, Nguyễn Tất Thành quyết định không theo Cha trở về Huế mà đi tiếp về phía Nam vừa dạy học mưu sinh vừa tìm đường xuất ngoại.

Như vậy có thể nói, con đường học tập chính quy của Hồ Chí Minh chỉ dừng lại ở bậc tiểu học. Những tri thức còn lại cụ có được chủ yếu là học ở trường đời và một phần học ở các lớp do Quốc tế Cộng sản tổ chức.

Sự học là rất phong phú và đa dạng. Từ cuộc đời của Cụ, chúng ta có thể cảm nhận và lựa chọn cho mình một con đường học tập để làm giàu cho bản thân.

  • Phan Thế Hải
(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang