Hội nhập = xây dựng nhà nước pháp quyền!

21/04/2018 13:51

(kbchn) - Hội nhập là thuật ngữ được nhắc đến từ hơn 20 năm nay. Tuy nhiên bản chất của nó là gì? Nội hàm ra sao? phải chăng đó chỉ là hai vấn đề: cơ hội và thách thức?

Theo Nguyễn Trần Bạt, Hội nhập phong phú hơn nhiều. Ông cho rằng bản chất của hội nhập hay công việc chính trị cơ bản của hội nhập là xây dựng nhà nước pháp quyền. Câu chuyện diễn ra ngay sau khi Kỳ họp thứ 10, QH khoá XI vừa kết thúc với những xôn xao về phiên chất vấn Chánh án Tòa án tối cao.

hai-tran-bat4.jpg

Thực trạng của nền tư pháp Việt Nam

- Phải chăng chất lượng trả lời chất vấn của ông Chánh án Toà án tối cao đã phản ánh phần nào thực trạng của nền tư pháp Việt Nam?

- Đúng vậy! Phải nói rằng chúng ta có một xã hội nếu xét theo quan điểm của một nhà luật học là một xã hội chưa hoàn chỉnh. Chúng ta chưa có một hệ thống nhà nước pháp quyền hoàn chỉnh và rõ ràng, chúng ta có một công nghệ lập pháp rất thô sơ. Sự thô sơ của công nghệ lập pháp thể hiện ở chỗ người đưa ra sáng kiến lập pháp là những người hành pháp. Các nhà lập pháp (đại biểu quốc hội) nhiều khi đưa ra những chất vấn và nhiều khi chấp nhận những câu trả lời phi luật học. Đấy là một trong những nhược điểm được biểu hiện một cách công khai rõ ràng trên tất cả các phương tiện truyền thông. Chúng ta có một hệ thống tư pháp, một hệ thống xét xử rất không chuyên nghiệp, số lượng các vụ xử oan sai lên đến hàng chục ngàn tức là có hàng chục ngàn người bị oan tồn tại trong xã hội đang phát triển ở thế kỷ XXI.

Tôi xin nói thêm rằng hỏi là một trong những kỹ năng hết sức quan trọng thể hiện tài hoa của luật sư. Những luật sư tài thì không phải nói, không phải biện hộ nhiều mà họ chỉ hỏi thôi, hỏi các nhân chứng, hỏi bị cáo, hỏi cả ông công tố. Không ít những luật sư là những nghị sĩ của nước Việt Nam nhưng khi đặt câu hỏi, những người thông thái nhất cũng không hiểu đâu là trọng tâm của vấn đề.

- Theo ông đâu là nguyên nhân của hiện tượng này?

- Theo tôi, do những quan niệm không chính xác của người Việt Nam về vai trò của tư pháp nên chúng ta không có một nền tư pháp phát triển. Khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chúng ta có Bộ Tư pháp, luật sư Vũ Trọng Khánh là bộ trưởng đầu tiên. Sau đó chúng ta cho Bộ Tư pháp ngủ, mãi đến khi mở cửa chúng ta mới thành lập lại Bộ tư pháp. Để hội nhập, chúng ta phải khắc phục cái khuyết tật mà họ đã tạo ra trong quá khứ. Để làm việc ấy thì phải học tập các bộ luật tiên tiến.

Tôi có đến làm việc tại Miến Điện cách đây nhiều năm khi tôi làm giám đốc một quỹ đầu tư ở toàn bộ lưu vực sông Mekong của người Anh. Các nhà lãnh đạo Miến Điện khi làm việc với tôi có nói rằng, để xây dựng hệ thống luật pháp thì họ thừa nhận toàn bộ hệ thống luật Anh, chỉ khi nào muốn thêm cái gì thì mới xây dựng thêm các bộ luật đặc biệt thôi. Nhưng chúng ta không phải như vậy, chúng ta dũng cảm hơn, chúng ta xây dựng các bộ luật mà cho đến bây giờ có thể nói rằng tính hệ thống của nó có vấn đề. Chính vì thế chúng ta mới có một nền tư pháp không phát triển.

Chúng ta có một số lượng luật sư trên đầu người ở mức gần như thấp nhất thế giới. Chúng ta có một số lượng các công ty luật có lịch sử ngắn nhất thế giới. Chúng ta có một Bộ Tư pháp mà tuổi đời của nó cũng trẻ nhất trong tất cả các Bộ Tư pháp trên thế giới. Đó là những đặc điểm của tính không hoàn thiện hay tính chưa hoàn thiện của xã hội chúng ta.

- Phải chăng, đó là những vật cản để đưa VN hội nhập với thế giới?

- Đúng vậy, hội nhập không chỉ là một ý chí chính trị, hội nhập là một năng lực thật sự của con người, trong đó năng lực của những người hướng dẫn luật pháp là một trong những năng lực vô cùng hệ trọng. Ví dụ như vụ án người Bỉ bắt ông Bửu Huy, Phó giám đốc Công ty XNK Nông sản - Thực phẩm An Giang. Anh buôn bán mà không biết đã vi phạm pháp luật nước sở tại thì anh không hội nhập được. Tôi cho rằng sự hiểu biết của nhiều thế hệ các cử nhân Luật do chúng ta đào tạo ra về hệ thống luật pháp quốc tế là không đầy đủ. Tôi có cộng tác rất lâu dài với một quan chức cao cấp từng là Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban nhà nước về Hợp tác và Đầu tư, ông Đậu Ngọc Xuân. Nhiều khi ông ấy nói với tôi rằng: "Tôi sợ rằng tìm ra một người hiểu biết một cách trọn vẹn và đầy đủ các bộ luật của WTO là một việc rất khó ở Việt Nam". Tất nhiên đấy là vào ba năm trước, còn bây giờ có lẽ tình hình đã khá hơn.

Khi Việt Nam quyết định hội nhập thì giới luật học càng có giá trị, và đến lúc nào đó anh sẽ thấy rằng nếu một người không phải tối thiểu là cử nhân luật thì sẽ không thể trở thành một công chức có chất lượng hành động thỏa mãn yêu cầu của thời đại. Để có một xã hội pháp quyền, ở mỗi một phường, ông chủ tịch phường phải là cử nhân luật nhưng chúng ta chưa làm được điều đó. Hiện nay vẫn còn rất nhiều ông chủ tịch phường phát biểu một cách phi luật học.

Sự không tương thích của hệ thống luật VN

- Có ý kiến cho rằng, năng lực “sinh sản” luật của chúng ta không thấp, vấn đề quan trọng hơn là chất lượng. Quan điểm của ông về vấn đề này?

- Do cái may mắn của nghề nghiệp mà tôi có điều kiện va chạm với hầu hết các bộ luật thương mại của các nền kinh tế quan tâm đến Việt Nam. Cách đây 15 năm tôi nhận một công việc của tập đoàn General Electric. Đó là một hợp đồng so sánh luật chống tham nhũng của Hoa Kỳ với tất cả những quy định về chống tham nhũng ở Việt Nam, vì lúc bấy giờ chúng ta chưa có luật chống tham nhũng, chúng ta chỉ có những quy định có tính chất hành chính đối với việc chống tham ô và lãng phí.

Chúng tôi buộc phải đặt bên cạnh bộ luật chống tham nhũng của Hoa Kỳ những quy định rời rạc rất khó hệ thống của cái được gọi là hệ thống các quy định chống tham ô lãng phí của Việt Nam. Ngay từ 15-16 năm trước tôi đã thấy tính không tương thích của hệ thống luật pháp Việt Nam. Cho nên hội nhập ngoài tất cả những khó khăn về chính trị, ngoài tất cả những khó khăn về kinh tế, về thương mại có một khó khăn vô cùng to lớn, thậm chí nó là khó khăn bản chất, đó là việc chúng ta xây dựng nhà nước pháp quyền của chúng ta như thế nào để hội nhập một cách bình đẳng với tất cả các thể chế đang tồn tại trong khuôn khổ WTO.

Hoàn thiện nhà nước pháp quyền: phải có thời gian

- Vậy chúng ta làm thế nào để có thể nhanh chóng hoàn thiện nó thưa ông?

- Tôi cho rằng để hoàn thiện được các thể chế, vận hành nó như một đất nước hiện đại, chúng ta còn mất rất nhiều thời gian. Nguyên việc chuẩn bị lực lượng cho nhà nước pháp quyền đã là một khó khăn vì ba lý do sau:

Thứ nhất, chúng ta có một số cơ sở đào tạo luật như Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, Khoa Luật của Đại học Quốc gia Hà Nội nhưng tất cả công suất của các cơ sở đào tạo ấy không đủ để cung cấp cho xã hội đủ lực lượng để hoàn thiện nhà nước pháp quyền dù bất kỳ theo nghĩa nào. Thứ hai là quan điểm đào tạo rất khác nhau ở các trường, thậm chí khác nhau ở các lớp học ở trong cùng một trường, khác nhau ở quan điểm thế hệ của các hiệu trưởng và các chủ nhiệm khoa. Do đó, chúng ta chưa thống nhất được các tiêu chuẩn để có thể có những sản phẩm là những nhà luật học phù hợp với đòi hỏi của thời đại. Thứ ba là các cơ sở đào tạo luật học của chúng ta là đào tạo khép kín, tính mở của hệ thống đào tạo phụ thuộc vào độ mở của các chính sách, độ mở của thái độ của các quyết định chính trị. Vì vậy, rất khó cho các cơ sở đào tạo đón trước tất cả các khuynh hướng để có thể giúp các cử nhân luật có đủ các phẩm chất để giải quyết vấn đề mang tính thời đại của chúng ta là chúng ta hội nhập như thế nào.

- Vậy thời gian này là bao lâu?

- Tùy thuộc vào cách thức khắc phục nhược điểm và hoàn thiện hệ thống

  • Phan Thế Hải(thực hiện)
(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang