Tuyển tập "Nhật ký trong tù" của Bác Hồ:

Tuyển tập "Nhật ký trong tù" của Bác Hồ:
 
Tân xuất ngục học đăng sơn
 
"Vân ủng trùng sơn, sơn ủng vân.
Giang tâm như kính, tịnh vô trần.
Bồi hồi độc bộ Tây Phong Lĩnh.
Dao vọng Nam thiên ức cố nhân!"
 
 
Đau khổ chi bằng mất tự do
Đến buồn đi ỉa cũng không cho
Cửa tù khi mở không đau bụng
Đau bụng thì không mở cửa tù
 
 
Mạc ban trưởng
 
 
Khảng khái Tân Dương Mạc ban trưởng,
Giải nang mãi phạn cấp tù nhân;
Vãn gian giải phược cấp tha thụy,
Bất dụng uá quyền, chỉ dụng ân.
 
 
 
Trưởng ban họ Mạc
 
 
Trưởng ban họ Mạc người hào hiệp,
Dốc túi mua cơm giúp phạm nhân;
Đêm đến, cởi thừng cho họ ngủ,
Chẳng dùng quyền thế, chỉ dùng ân.
 
 
Thiên giang ngục
 
Lung ngoại lục thập cừu cá áng,
Lung trung đích áng bất tri số;
Giam phòng khước tượng bào dược đường,
Hựu tượng nhai thượng mãi áng phố.
 
 
 
Nhà lao Thiên Giang
 
Sáu mươi chín chậu đặt ngoài lao,
Chậu ở trong lao khôn xiết kể;
Nhà ngục giống như phòng bào chế,
Lại như hàng chậu dọn trên đường.
 
 
 
Tháp hỏa xa vãng Lai Tân
 
 
Kỷ thập nhật lai lao tẩu lộ,
Kim thiên đắc tháp hỏa xa hàng (hành)
Tuy nhiên chỉ đắc tọa thán thượng,
Tất cánh tỷ đồ bộ phiêu lương (lượng)
 
 
 
Đáp xe lửa đi Lai Tân
 
 
Cuốc bộ mấy mươi ngày vất vả,
Hôm nay được bước lên xe hỏa;
Dù rằng chỉ ngồi trên đống than,
Sang gấp mấy lần khi cuốc bộ.
 
 
 
Tha tưởng đào
 
 
Nhất tâm chỉ tưởng tự do cảnh,
Biền mệnh khiêu xa tha tẩu khai;
Khả tích tha bào bán lý hử,
Hựu bị cảnh binh tróc hồi lai!
 
 
 
Anh ấy muốn trốn
 
 
Tự do, anh ấy hằng mong mỏi,
Liều mạng đâm nhào nhảy xuống xe;
Rủi quá chạy đâu chừng nửa dặm,
Bị ngay cảnh sát bắt lôi về!
 
 
 
Lai Tân
 
 
 
Giam phòng ban trưởng thiên thiên đổ,
Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền;
Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự,
Lai Tân y cựu thái bình thiên.
 
 
 
Lai Tân
 
 
Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc,
Giải người, cảnh trưởng kiếm ăn quanh;
Chong đèn, huyện trưởng lo công việc,
Trời đất Lai Tân vẫn thái bình.
 
 
 
Đáo liễu châu
 
 
Thiên tân vạn khổ phi vô hạn,
Cửu nhật ngô nhân đáo Liễu Châu;
Hồi cố bách dư thiên ác mộng,
Tỉnh lai diện thượng đới dư sầu.
 
 
 
Đến Liễu Châu
 
 
Muôn cay nghìn đắng đâu vô hạn,
Mồng chín ta vừa đến Liễu Châu;
Ngoảnh lại hơn trăm ngày ác mộng,
Tính ra, trên mặt vẫn vương sầu.
 
 
 
Cửu bất đệ giải
 
 
Khổ dược, bôi tương can cánh khổ,
Nan quan, mạt bộ bội gian nan;
Trưởng quan bộ chỉ cách lý hử,
Hà cố trường lưu ngã thử gian?
 
 
 
Giam lâu không được chuyển
 
 
Thuốc đắng, cạn liều càng thấy đắng,
Đường gay, cuối chặng lại thêm gay;
Dinh quan chỉ cách đây chừng dặm,
Sao mãi giam ta ở chốn này?
 
 
 
Dạ bán
 
 
Thụy thì đô tượng thuần lương hán,
Tỉnh hậu tài phân thiện, ác nhân;
Thiện, ác nguyên lai vô định tính,
Đa do giáo dục đích nguyên nhân.
 
 
 
Nửa đêm
 
 
Ngủ thì ai cũng như lương thiện,
Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền;
Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn,
Phần nhiều do giáo dục mà nên.
 
 
 
Đáo trưởng quan bộ
 
 
Tưởng giá nan quan thị tối hậu,
Tự do nhật tử khoái lai lâm;
Na tri hoàn hữu nan quan tại:
Ngã mẫn ưng cai giải Quế Lâm.
 
 
Đến dinh trưởng quan
 
 
Tưởng qua cửa ải này là hết,
Ngày tự do âu cũng chẳng chầy;
Nào biết gian nan còn ải nữa;
Quế Lâm còn phải giải đi ngay.
 
 
 
Tứ cá nguyệt liễu
 
 
"Nhất nhật tù, thiên thu tại ngoại".
Cổ nhân chi thoại bất sai ngoa!
Tứ nguyệt phi nhân loại sinh hoạt,
Sử dư tiều tụy thập niên đa
 
 
Nhân vị:
 
Tứ nguyệt ngật bất bão,
Tứ nguyệt thụy bất hảo,
Tứ nguyệt bất hoán y,
Tứ nguyệt bất tẩy tảo
 
 
Sở dĩ:
 
Lạc liễu nhất chích nha,
Phát bạch liễu hứa đa,
Hắc sấu tượng ngã quỷ
Toàn thân thị lại sa
 
Hạnh nhi:
 
Trì cửu hòa nhẫn nại,
Bất khẳng thoái nhất phân,
Vật chất tuy thống khổ,
Bất động dao tinh thần.
 
 
 
Bốn tháng rồi
 
 
"Một ngày tù, nghìn thu ở ngoài",
Lời nói người xưa đâu có sai;
Sống khác loài người vừa bốn tháng,
Tiều tụy còn hơn mười năm trời.
 
 
Bởi vì:
 
Bốn tháng cơm không no,
Bốn tháng đêm thiếu ngủ,
Bốn tháng áo không thay,
Bốn tháng không giặt giũ.
 
 
Cho nên:
 
Răng rụng mất một chiếc,
Tóc bạc thêm mấy phần,
Gầy đen như quỷ đói
Ghẻ lở mọc đầy thân.
 
May mà:
 
 
Kiên trì và nhẫn nại
Không chịu lùi một phân,
Vật chất tuy đau khổ
Không nao núng tinh thần.
 
 
 
Bệnh Trọng
 
 
Ngoại cảm Hoa thiên tân lãnh nhiệt.
Nội thương Việt địa cựu sơn hà
Ngục trung hại bệnh chân tân khổ,
Bản ưng thống khốc khước cuồng ca.
 
 
Ốm Nặng
 
 
"Ngoại cảm" trời Hoa cơn nóng lạnh
"Nội thương" đất Việt cảnh lầm than;
ở tù mắc bệnh càng cay đắng.
Đáng khóc mà ta cứ hát tràn.
 
 
 
Đáo Quế Lâm
 
 
Quế Lâm vô quế diệc vô lâm
Chỉ kiến sơn cao dữ thủy thâm;
Dung ấm giam phòng chân khả phạ:
Bạch thiên hắc hắc, dạ trầm trầm.
 
 
 
Đến Quế Lâm
 
 
Quế Lâm không quế, không rừng,
Sông sâu thăm thẳm, trập trùng núi cao.
Bóng đa đè nặng nhà lao.
Đêm sao lạnh ngắt, ngày sao tối sầm.
 
 
 
Nhập lung tiền
 
 
Sơ lai yếu nạp nhập lung tiền,
Chí thiểu nhưng tu ngũ thập nguyên;
Thảng nhĩ vô tiền bất năng nạp
Nhĩ tương bộ bộ bỉnh ma phiền
 
 
 
Tiền vào nhà giam
 
 
Mới đến nhà giam phải nộp tiền,
Lệ thường ít nhất năm mươi "nguyên"!
Nếu anh không có tiền đem nộp
Mỗi bước anh đi, một bước phiền.
 
 
Vô đề 1
 
 
Không không khổ liễu tứ thập thiên
Tứ thập thiên khổ bất thăng ngôn;
Hiện tại hựu yếu giải phản Liễu
Chân thị linh nhân muộn hựu phiền.
 
 
Vô đề 2
 
 
Liễu Châu, Quế Lâm hựu Liễu Châu,
Dịch lai dịch khứ, tượng bì cầu;
Hàm oan đạp biến Quảng Tây địa,
Bất tri giải đáo kỷ thời hưu?
 
 
 
Đáo đệ tứ chiến khu chính trị bộ
 
 
Giải quá Quảng Tây thập tam huyện,
Trú liễu thập bát cá giam phòng;
Thí vấn dư sở phạm hà tội?
Tội tại vị dân tộc tận trung!
 
 
 
Đến cục chính trị chiến khu IV
 
 
Quảng Tây giải khắp mười ba huyện,
Mười tám nhà lao đã ở qua;
Phạm tội gì đây? Ta thử hỏi,
Tội trung với nước, với dân à?
 
 
 
Chính trị bộ cấm bế thất
 
 
Nhị xích khoát hề tam xích trường,
Tứ nhân trụ thử nhật bàng hoàng;
Yếu thân thân cước dã bất khả
Nhân vị nhân đa, thiều địa phương.
 
 
 
Nhà giam của cục chính trị
 
 
Ba thước chiều dài hai thước rộng,
Bốn người chen chúc ở bên trong;
Duỗi chân một tý cũng không thể,
Nhà hẹp mà người lại quá đông.
 
 
 
Mông ưu đãi
 
 
Ngật câu phạn thái, thụy câu chiên,
Hựu cấp linh tiền mại báo, yên;
Chủ nhiệm Lương công ưu đãi ngã,
Ngã tâm cảm khích bất thăng nghiên (ngôn).
 
 
 
Được ưu đãi
 
 
Nào có cơm rau, ngủ có mền,
Báo xem, thuốc hút: cấp cho tiền;
Lạng Lương chủ nhiệm đãi ta hậu,
Cảm kích, lòng ta nói chẳng nên.
 
 
 
Triêu cảnh
 
 
Thái dương mỗi tảo tòng sơn thượng,
Chiếu đắc toàn sơn xứ xứ hồng;
Chỉ vị lung tiền hữu hắc ảnh.
Thái dương vị chiếu đáo lung trung.
 
 
 
Cảnh buổi sớm
 
 
 
Đầu non sớm sớm vầng dương mọc,
Khắp núi nơi nơi rực ánh hồng;
Chỉ bởi trước lao còn bóng tối,
Mặt trời chưa rọi thấu vào trong.
 
 
 
Thanh minh
 
 
Thanh minh thời tiết vũ phân phân,
Lung lý tù nhân dục đoạn hồn;
Tá vấn tự do hà xứ hữu?
Vệ binh dao chỉ biện công môn
 
 
 
Tiết thanh minh
 
 
Thanh minh lất phất mưa phùn,
Tù nhân nghe thấm nỗi buồn xót xa;
Tự do, thử hỏi đâu là?
Lính canh trỏ lối thẳng ra công đường.
 
 
Vãn cảnh
 
 
Mai khôi hoa khai, hoa hựu tạ,
Hoa khai hoa tạ lưỡng vô tình;
Hoa hương thấu nhập lung môn lý,
Hướng tại lung nhân tố bất bình.
 
 
 
Cảnh chiều hôm
 
 
Hoa hồng nở, hoa hồng lại rụng,
Hoa tàn, hoa nở cũng vô tình;
Hương hoa bay thấu vào trong ngục,
Kể với tù nhân nỗi bất bình.
 
 
 
Ngũ khoa trưởng Hoàng khoa viên
 
 
Ngũ khoa trưởng dữ Hoàng khoa viên,
Lưỡng nhân kiến ngã thái khả liên;
Ân cần ủy vấn hòa bang trợ,
Giá tượng đông hàn ngộ noãn thiên.
 
 
 
Khoa trưởng họ Ngũ khoa viên họ Hoàng
 
 
 
Họ Ngũ trưởng khoa với họ Hoàng;
Thấy ta cùng cực động lòng thương;
Ân cần thăm hỏi và cứu giúp,
Như nắng bừng lên giữa giá sương.
 
 
 
Hạn chế
 
 
Một hữu tự do, chân thống khổ,
Xuất cung dã bị nhân chế tài;
Khai lung chi thời đỗ bất thống,
Đỗ thống chi thời lung bất khai.
 
 
 
Bị hạn chế
 
 
Đau khổ chi bằng mất tự do,
Đến buồn đi ỉa cũng không cho;
Cửa tù khi mở, không đau bụng,
Đau bụng thì không mở cửa tù.
 
 
 
Dương Đào bệnh trọng
 
 
 
Vô đoan bình địa khởi ba đào,
Tống nhĩ Dương Đào nhập tọa lao;
"Thanh hỏa ngư trì" kham hạo thán,
Nhi kim nhĩ hựu khái thành lao.
 
 
 
Dương Đào ốm nặng
 
 
Sóng dậy đất bằng hỏi cớ sao,
Đẩy anh vào ngục, anh Dương Đào;
Cháy thành lây vạ, buồn khôn
xiết,Nay lại thương anh mắc chứng lao.
 
 
 
Bất miên dạ
 
 
Mang mang trường dạ bất năng miên,
Ngã tố tù thi bách kỷ thiên;
Tố liễu nhất thiên thường các bút,
Tòng lung môn vọng tự do thiên.
 
 
 
Đêm không ngủ
 
 
Năm canh thao thức không nằm,
Thơ tù ta viết hơn trăm bài rồi;
Xong bài, gác bút nghỉ ngơi,
Nhòm qua cửa ngục, ngóng trời tự do.
 
 
 
Cửu vũ
 
 
Cửu thiên hạ vũ nhất thiên tình,
Khả hận thiên công, một hữu tình!
Hài phá, lộ nê, ô liễu cước,
Nhưng tu nỗ lực hướng tiền hành
 
 
 
Mưa lâu
 
 
 
Một ngày hửng nắng, chín ngày mưa,
Trời thật vô tình, đáng giận chưa!
Giầy rách, đường lầy, chân lấm láp,
Vẫn còn dấn bước dặm đường xa.
 
 
 
Tích quang âm
 
Thương thiên hữu ý tỏa anh hùng,
Bát nguyệt tiêu ma cốc trất trung;
Xích bích thốn âm chân khả tích,
Bất tri hà nhật xuất lao lung?
 
 
 
Tiếc ngày giờ
 
 
 
Trời xanh cố ý hãm anh hùng,
Cùm xích tiêu ma tám tháng ròng
Tấc bóng nghìn vàng, đau xót thực,
Bao giờ thoát khỏi chốn lao lung?
 
 
Thu cảm
 
I
 
Hùng đáo sơn phong vãn thập điểm,
Trùng thanh đoạn tục khánh thu lai;
Tù nhân bất quản thu lai vị,
Chỉ quản tù lung hà thời khai.
 
II
 
Khứ tuế thu sơ ngã tự do,
Kim niên thu thủ ngã cư tù;
Thảng năng tì ích ngô dân tộc,
Khả thuyết kim thu trị khứ thu.
 
 
 
Cảm thu
 
I
 
Bắc đẩu mười giờ ngang đỉnh núi,
Dế kêu khoan nhặt đón mừng thu;
Thân tù đâu thiết thu sang chửa,
Chỉ nghĩ hôm nao mở cửa tù.
 
II
 
Năm ngoái đầu thu ta tự do,
Năm nay thu đến ta trong tù.
Đã bằng giúp ích cho dân tộc,
Thu trước, thu này há kém nhau.
 
 
Nhân đỗ ngã
 
 
Tòng tiền tống phạn thiên thiên tảo,
Hiện tại khai xa trì hựu trì;
Huống phục thời gian bất nhất định,
Thập, thập nhất, hoặc thập nhị thì.
 
 
 
Nhân lúc đói bụng
 
 
 
Ngày ngày từ trước cơm đưa sớm,
Bữa bữa giờ đây cứ chậm hoài;
Huống nữa thời gian không nhất định.
Mười giờ, mười một, hoặc mười hai.
 
 
 
Trần khoa viên lai thám
 
 
Nhất niên chỉ kiến binh hòa cảnh,
Kim nhật khan kiến nho nhã nhân;
Nhã nhân sử ngã tâm hưng phấn,
Ngã phát hắc phản lưỡng tam phân.
 
 
Khoa viên họ Trần tới thăm
 
 
Lính tráng tuần canh nhìn nhẵn mặt,
Hôm nay mới được gặp văn nhân;
Người trông nho nhã, ai không thích,
Mái tóc ta xanh lại mấy phần.
 
 
 
Mộng thượng lệnh chuẩn xuất lung hoạt động
 
 
Cửu nhàn lưỡng cước nhuyễn như miên,
Kim thí hành hành lũ dục điên;
Phiến khắc dĩ văn ban trưởng hám:
"Phản lai, bất chuẩn tái trì diên"!
 
 
 
Được lệnh trên cho đi lại ngoài buồng giam
 
 
Nghỉ lâu, chân tựa bông mềm nhũn,
Đi thử, hôm nay muốn ngã quay;
Chốc lát đã nghe ban trưởng quát,
"Không rềnh ràng nữa, phải vào ngay!"
 
 
 
Thu dạ
 
 
Môn tiền vệ sĩ chấp thương lập,
Thiên tượng tàn vân bạng nguyệt phi;
Mộc sắt tung hoành như thản khắc,
Mân trùng tụ tán tự phi cơ;
Tâm hoài cố quốc thiên đường lộ,
Mộng nhiễu tân sầu vạn lũ ti;
Vô tội nhi tù dĩ nhất tải,
Lão phu hòa lệ tả tù thi.
 
 
 
Đêm thu
 
 
 
Trước cửa lính canh bồng súng đứng,
Trên trời trăng lướt giữa làn mây;
Rệp bò lổm ngổm như xe cóc,
Muỗi lượn nghênh ngang tựa máy bay;
Nghìn dặm bâng khuâng hồn nước cũ,
Môn tơ vương vấn mộng sầu nay;
ở tù năm trọn thân vô tội,
Hòa lệ thành thơ tả nỗi này.
 
 
 
Tình thiên
 
 
Sự vật tuần hoàn nguyên hữu định,
Vũ thiên chi hậu tất tình thiên;
Phiến thời vũ trụ giải lâm phục,
Vạn lý sơn hà sái cẩm chiên;
Nhật noãn phong thanh hoa đới tiếu,
Thụ cao chi nhuận điểu tranh ngôn;
Nhân hòa vạn vật đô hưng phấn,
Khổ tận cam lai lý tự nhiên.
 
 
 
Trời hửng
 
 
Sự vật vần xoay đà định sẵn:
Hết mưa là nắng hửng lên thôi;
Đất trời một tháng thu màn ướt,
Sông núi muôn trùng trải gấm phơi;
Trời ấm, hoa cười chào gió nhẹ,
Cây cao, chim hót rộn cành tươi,
Người cùng vạn vật đều phơi phới:
Hết khổ là vui, vốn lẽ đời.
 
 
 
Khán "thiên gia thi" hữu cảm
 
 
Cổ thi thiên ái thiên nhiên mỹ,
Sơn thủy yên hoa tuyết nguyệt phong;
Hiện đại thi trung ưng hữu thiết,
Thi gia dã yếu hội xung phong.
 
 
Cảm tưởng đọc "thiên gia thi"
 
 
Thơ xưa yêu cảnh thiên nhiên đẹp,
Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông;
Nay ở trong thơ nên có thép,
Nhà thơ cũng phải biết xung phong.
 
 
 
Tức cảnh
 
 
Thụ tiêu xảo họa Trương Phi tượng,
Xích nhật trường minh Quan Vũ tâm.
Tổ quốc chung niên vô tín tức,
Cố hương mỗi nhật vọng hồi âm.
 
 
 
Tức cảnh
 
 
Cành lá khéo in hình Dực Đức,
Vầng hồng sáng mãi dạ Quan Công;
Năm tròn cố quốc tăm hơi vắng,
Tin tức bên nhà bữa bữa trông.
 
 
 
Tân xuất ngục học đăng sơn
 
 
Vân ủng trùng sơn, sơn ủng vân
Giang tâm như kính tịnh vô trần;
Bồi hồi độc bộ Tây Phong Lĩnh,
Dao vọng Nam thiên ức cố nhân.
 
 
 
Mới ra tù, tập leo núi
 
 
Núi ấp ôm mây, mây ấp núi,
Lòng sông gương sáng, bụi không mờ.
Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh,
Trông lại trời Nam, nhớ bạn xưa.