Tôi đã yêu như ngày xưa mẹ tôi yêu bố

Năm tháng qua đi nhưng trong kí ức của nhiều người, mối tình của nhà thơ Phùng Quán và cô giáo dạy văn trường Chu Văn An Vũ Bội Trâm vẫn mãi là biểu tượng bất diệt của một tình yêu sắt son, thuỷ chung. Là tiểu thư khuê các đất Hà Thành nhưng bà Vũ Bội Trâm lại đem lòng yêu và gắn bó một đời với anh Vệ quốc đoàn Phùng Quán lãng mạn, tài hoa.

Họ đã cùng dệt nên câu chuyện tình lãng mạn và hạnh phúc từ chính những thiệt thòi, mất mát và đau khổ. Và như một định mệnh ngọt ngào, con gái của họ: Phùng Đỗ Quyên cũng đang vượt qua dãy Trường Sơn hùng vĩ để viết tiếp câu chuyện cổ tích về tình yêu và hạnh phúc khi quyết định gắn trọn đời mình với một chàng trai của đất nước Triệu Voi...

1. Phùng Đỗ Quyên đã theo chồng về dinh ở đất nước Triệu Voi có tới hai mươi năm. Nhưng khi cha mẹ còn sống, không năm nào chị không dành ít nhất ba tháng để về thăm và chơi cùng cha mẹ. Chị bảo, đấy là điều tối thiểu nhất chị có thể làm để bù đắp cho những thiệt thòi của đấng sinh thành khi chấp nhận cho con gái lấy chồng xa.

Trong mỗi câu chuyện chị Quyên kể, hình ảnh ba mẹ hiện lên rưng rưng với bao yêu thương và hạnh phúc. Chị nói chị tự hào khi được là con của nhà thơ Phùng Quán và cô giáo Bội Trâm. Và chị hạnh phúc khi được sinh ra trong tình yêu lớn lao của hai người. Để đến được với nhau, Phùng Quán và Bội Trâm đã phải vượt qua rào cản của xã hội, ngăn cấm của gia đình. "Hồi đó do quan niệm xã hội, bố tôi phải rời khỏi quân đội, rời khỏi Đảng, buộc phải ra khỏi Hội Nhà văn. Nghĩa là trở thành tay trắng theo đúng nghĩa. Vậy mà mẹ tôi vẫn một mực yêu bố tôi. Dù là con gái Hà Nội, rất biết khuôn phép, hiếu lễ với cha mẹ, nhưng khi vấp phải sự ngăn cấm quyết liệt của ông bà ngoại, mẹ đã trả lời kiên quyết rằng: "Con yêu anh Quán nên con không thể lấy người khác. Nếu bố mẹ không cho con lấy, con không dám cãi lời nhưng con chắc chắn sẽ không lấy người nào khác nữa”. Nghe mẹ tôi nói vậy bà ngoại tôi đau đớn khóc và bảo rằng: "Mày lấy nó thà nhảy xuống giếng chết đi còn hơn".

Gia đình hạnh phúc của nhà thơ Phùng Quán và cô giáo Bội Trâm.

Về phần Phùng Quán, đang là một nhân vật được nhiều người biết đến với tác phẩm nổi tiếng "Vượt Côn Đảo" bỗng chốc trở thành kẻ trắng tay: không nhà cửa, không nghề nghiệp, không tổ chức. Nhiều bạn bè, thậm chí có cả những người thân cũng tránh ông như tránh một căn bệnh xã hội. Trong lúc ông chán chường và cô đơn nhất thì cô giáo Bội Trâm đã luôn bên ông, động viên và yêu thương ông bằng một tình yêu chân thành và mãnh liệt.

"Mẹ tôi có lẽ là người phụ nữ hiếm hoi khi không được tổ chức một đám cưới bình thường như bao đám cưới bình thường khác. Đám cưới, mẹ không có thiệp mời vì không ai dám ghi tên Phùng Quán trên đó. Mà có ghi cũng chả mấy ai dám đến vì sợ liên lụy. Đối với những người thân thiết, bố tôi làm một tấm thiệp báo tin, mặt trước là hai bông hoa, mặt sau là đôi chim bồ câu. Còn lời mời cũng là do bố tự viết tay. Trong hoàn cảnh bi đát thế nhưng mẹ vẫn rạng ngời hạnh phúc. Mẹ bảo, chỉ cần có bố con là mẹ có tất cả" - ký ức cũ ùa về khiến chị Quyên rưng rưng.

Tiệc cưới của Phùng Quán và Bội Trâm chỉ có bốn người khách là bốn người bạn thân và được "tổ chức" tại nhà người mẹ nuôi của Phùng Quán. Tiệc xong, một người bạn thân của ông say khướt nên ngủ lại đó luôn. Đêm tân hôn hai vợ chồng Phùng Quán - Bội Trâm nằm trên một chiếc giường đơn, sát cạnh là người bạn thân khò khò kéo bễ.

Không thể nói hết được những vất vả mà bà Bội Trâm phải chịu khi vượt cạn mà chồng thì lại đang trong thời gian cải tạo. Mọi chi phí chỉ dựa vào đồng lương giáo viên ít ỏi của bà. Bao nhiêu cực khổ đổ lên đôi vai gầy bé nhỏ nhưng bà vẫn nuốt nước mắt sống kiên cường để chờ ngày chồng về đoàn viên.

"Năm 1981, thấy hoàn cảnh của bố mẹ tôi quá cơ cực nên trường Chu Văn An đã chia cho bố mẹ tôi hơn chục mét vuông phía sau trường - vốn là nơi chứa đồ thí nghiệm. Lần đầu tiên sau nhiều năm bố mẹ lấy nhau, giờ có nơi chui ra chui vào dù nó bé tí tẹo nhưng bố mẹ tôi vui lắm. Bố hì hụi xin gỗ thải loại rồi xin lá về lợp để thành cái "chòi ngắm sóng". Bố mẹ tôi ở đó cho tới khi bố tôi qua đời. Mãi sau này khi chỗ đó bị giải tỏa, người ta đền bù cho mẹ tôi một phòng ở khu tập thể Vĩnh Phúc. Được chuyển về ở nhà to hơn, đẹp hơn nhưng mẹ tôi lại cảm thấy buồn vì phải xa tổ ấm bao năm của hai người".

2. Phùng Đỗ Quyên là con cả của nhà văn Phùng Quán và cô giáo Bội Trâm. Chị được sinh ra vào thời điểm cha đang gặp vận hạn, tai ương… Cuộc sống thiếu thốn, chật vật nhưng Đỗ Quyên học rất giỏi. Học tài thi phận, phải đến năm thứ hai chị mới thi đậu vào Khoa tiếng Nga Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội. Tốt nghiệp ra trường, Đỗ Quyên được gọi đi làm phiên dịch cho lao động người Việt ở Liên Xô. Chị bảo chị giống ba nên lận đận, ngay cả khi có tên trong danh sách của Bộ Công nghiệp nhẹ chuẩn bị xuất cảnh rồi chị vẫn bị xét lên xét xuống vì có bố là nhân vật "nổi tiếng" đương thời.

Phùng Đỗ Quyên và vị hôn phu người Lào.

Sang Kiev (Ukraina) đúng vào mùa đông tuyết trắng. Dù công việc không quá nặng nhọc nhưng phải chịu cái rét khắc nghiệt dưới âm hai mươi độ là một thử thách đối với chị. Ở ký túc xá, chị được một bà y tá rất quý mến nhận làm con nuôi và đặt tên là Kachia. Cái tên đó theo chị suốt mấy năm bên trời Tây và cũng trở thành một "duyên nợ" đáng nhớ cho mối tình ở xứ Bạch Dương.

Chị quen Khăm Phết Vi Lay như là duyên tiền định. Qua một người bạn, anh đã viết cho Đỗ Quyên Kachia một lá thư dài 8 trang giấy để bày tỏ, tâm sự và xin kết bạn với cô gái Việt Nam chưa một lần gặp mặt. Đỗ Quyên kể lại rằng ban đầu chị chỉ cảm tình với tác giả bức thư bởi nó quá… dài và quá hay.

Mùa thu năm ấy, giữa cánh rừng bạch dương ngập tràn lá vàng rơi ở ngoại ô Kiev, chị đã đón nhận nụ hôn đầu đời. Và đến tận bây giờ, sau 22 năm có lẻ nhưng hơn 1.000 bức thư 2 người vẫn trân trọng gìn giữ như những báu vật. Những dòng thư chứa chan tình yêu thương ngày ấy chị vẫn thuộc lòng, và hôm nay giữa cái se lạnh của heo may Hà Thành, chị lại "tiết lộ" cho chúng tôi nghe. Khăm Phết đã viết như thế này trong một bức thư:

"Có lẽ chẳng bao giờ em biết được cái cảm giác của một khách bộ hành cô đơn, lang thang trên sa mạc nóng bỏng và cằn khô đâu? Thất vọng ê chề khi mình cứ đi, đi mãi mà không tìm được lối ra. Anh đã chán nản, đã mệt mỏi và thực sự kiệt sức trên con đường đi tìm hạnh phúc, nhưng đúng khi anh gục xuống thì em lại như ốc đảo tốt tươi hiện ra trước mắt anh. Em đã nhận lời yêu anh - một gã bộ hành sắp chết khát. Ôi vậy là sau nhiều đêm bơ vơ giữa sân ga heo hút một mình, anh đã không bị lỡ chuyến tàu cuối cùng trên hành trình đến trái tim em…".

Nhưng khi Đỗ Quyên thưa chuyện với ba mẹ về người yêu người Lào, bà Bội Trâm đã khóc rất nhiều vì nỗi sợ "mất" con. Tất nhiên, ngăn cản là điều cả ông và bà không bao giờ muốn vì hơn ai hết họ hiểu thế nào là sức mạnh của tình yêu. Tháng 10/1990, đám cưới giữa Đỗ Quyên với chàng trai người Lào Khăm Phết đã diễn ra ở thủ đô Kiev.

Chị đứng dậy chế thêm nước vào bình trà thoang thoảng mùi sen thơm ngát rồi tiếp tục câu chuyện: "Tôi về nước mang theo bụng bầu 6 tháng cũng nếm trải bao dị nghị. Phải đến khi cô bé Phùng Vũ Trâm Anh - tên Lào là Thoong Phên Vi Lay được 1 tuổi, Khăm Phết mới sang Việt Nam gặp con gái và ra mắt bố mẹ vợ". Mấy hôm đó nhà văn Phùng Quán vui lắm, ông rủ đám bạn văn chương đến nhà uống rượu. Phùng Quán và cậu con rể người Lào đèo nhau bằng chiếc xe đạp cà tàng đi thăm bạn bè và họ hàng ở Hà Nội. Đến đâu ông cũng vuốt râu cười hỉ hả giới thiệu như muốn khoe: "Con rể tôi đó, phong độ, đẹp trai không?".

Tháng 8/1992, Khăm Phết đón 2 mẹ con Đỗ Quyên sang Lào, cả nhà bịn rịn. Chiều chiều Phùng Quán vẫn ôm cần câu ra Hồ Tây rồi ngồi vuốt râu, uống rượu nhưng tinh ý vẫn nhận ra nét mặt vương vấn nỗi buồn xa xăm trong mắt ông. Ông thương con gái, quý cháu ngoại nhưng mấy chục năm bị cuộc đời vùi dập, giữa cái "Chếnh choáng tình đời/ Líu lưỡi tình người/ Nôn nao thân phận…" (thơ Phùng Quán), ông quá hiểu giá trị của tình yêu và hạnh phúc nên ông đã không ngăn cản con gái ngay hồi hai người yêu nhau nơi đất khách quê người…

Cuộc sống ở Lào những năm đó cũng rất khó khăn, vợ chồng Đỗ Quyên phải ở nhờ nhà anh họ của Khăm Phết trong một gian phòng bé xíu rộng chưa đầy 9m2. Công tác ở Bộ Ngoại giao nhưng hằng ngày Khăm Phết vẫn lọc cọc đạp xe đi làm, Đỗ Quyên ở nhà trông con và học tiếng Lào từ những người hàng xóm. Khăm Phết sinh ra trong một gia đình có tới 9 anh chị em, anh lại là con cả, bố mẹ ở nông thôn nên cũng chẳng giúp được gì.

Vợ chồng anh chèo lái, vượt qua bao khó khăn của cuộc sống thường nhật, đồng thời tích cóp dành dụm giúp đỡ các em tạo dựng cuộc sống. Đến bây giờ Đỗ Quyên không quên được hình ảnh, nửa đêm một mình chồng xoay trần láng lại cái nền bằng mấy bao xi măng anh mua lại của công trường gần đó để cho Trâm Anh có chỗ sạch sẽ tập đi… Tình yêu đã chiến thắng tất cả, trong khó khăn Đỗ Quyên và Khăm Phết lại càng yêu nhau hơn "Mấy ai vươn đến hạnh phúc mà chân không rớm máu hả em" - nhiều đêm trong căn phòng chật hẹp, ẩm thấp. Khăm Phết đã thì thào vào tai Đỗ Quyên như vậy.

Đỗ Quyên đã làm đủ nghề, đủ việc để trang trải kiếm sống nơi đất khách; từ bán hoa quả, bán kem, kinh doanh hàng ăn uống đến buôn bán phế liệu. Nhờ chắt chiu, tiết kiệm nên cách đây mấy năm vợ chồng chị cũng mua được gần 400m2 đất ở bản Noong Luổng Phông, huyện Xỉ Phốt Ta Boong, thủ đô Viêng Chăn. Năm 1995, chị sinh cô con gái thứ hai Phùng Vũ Thủy Tiên, tên Lào là Lin da Vi Lay. Chỉ tiếc rằng nhà thơ Phùng Quán đã không kịp biết mặt cô cháu ngoại thứ hai, vì ông đã mắc trọng bệnh và qua đời vào đầu năm 1995.

Tình yêu giữa Đỗ Quyên và Khăm Phết đẹp và có hậu như một câu chuyện cổ tích. Vượt qua sự ngăn cách của không gian, thời gian cùng với dãy Trường Sơn hùng vĩ, hai trái tim của 2 dòng máu Việt - Lào đã run rẩy tìm đến nhau và cùng rung lên chung một nhịp đập hạnh phúc. Trong suốt cuộc trò chuyện, tôi nhận thấy ánh mắt của Đỗ Quyên luôn rạng ngời hạnh phúc khi nhắc đến người chồng và 2 đứa con của mình.

Chị thừa hưởng nụ cười, ánh mắt và cả cốt cách của nhà thơ Phùng Quán: sống nhân hậu, thủy chung, giàu lòng tự trọng và ghét giả dối. Hai mươi năm có lẻ, lấy chồng xa xứ lại ở một đất nước xa lạ nhưng chưa bao giờ chị cảm thấy ân hận hay áy náy vì đã chọn anh làm người trao thân gửi phận…