Rối nước Đồng Ngư trở mình phát triển

17/12/2017 17:14

(kbchn) - Nói đến rối nước, người ta nghĩ đến những cái ao làng, nơi có tòa thủy đình trầm mình trong làn nước, với những người nông dân chân lấm tay bùn. Nhưng rối nước Đồng Ngư lại "kể" một câu chuyện khác

Nói đến rối nước, người ta nghĩ đến những cái ao làng, nơi có tòa thủy đình trầm mình trong làn nước, với những người nông dân chân lấm tay bùn. Nhưng rối nước Đồng Ngư lại "kể" một câu chuyện khác. Nhiều năm nay, rối nước Đồng Ngư đã "làm dịch vụ", phục vụ các lễ hội, các hoạt động văn hóa, du lịch..., qua đó, không những gìn giữ mà còn góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa của vùng đất Bắc Ninh - Kinh Bắc. Mới đây, UBND tỉnh Bắc Ninh đã thông qua Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư, để bảo tồn, phát triển làng rối bền vững.

 

Sống dậy rối làng

 

Vào mạng, tìm hiểu, xem các trò diễn rồi ký... hợp đồng biểu diễn. Đúng hẹn, đoàn "diễn viên" sẽ có mặt để lên sân khấu. Chuyện tưởng chỉ có ở những đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp. Nhưng đó lại là câu chuyện đã và đang diễn ra ở làng rối nước Đồng Ngư (xã Ngũ Thái, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh).

Tương truyền, rối nước Đồng Ngư có từ thời nhà Lý, cách đây khoảng 1000 năm. Không rõ tổ nghề là ai, nhưng cứ vào 20 tháng Giêng hằng năm, làng làm lễ giỗ tổ. Bằng trí tưởng tượng dân gian, người xưa đã tạc lên những quân rối bằng gỗ mít, gỗ sung rất đẹp mắt. Từ trong buồng trò của tòa thủy đình, người nghệ nhân điều khiển những quân rối khi thì múa hát, khi thì diễn lại cảnh lao động, sinh hoạt hằng ngày trên mặt nước rất thú vị. Các tích truyện được lồng với lời thoại, lời hát càng trở nên sinh động. Ngoài những trò như: Nhà nông vui hội cấy cày, Kéo vó, Chăn trâu thổi sáo, Sư tử tranh cầu... Khán giả vừa xem múa rối, vừa được nghe hát quan họ, với những tiết mục đặc sắc riêng của đất Bắc Ninh như: Hái cau mời trầu, Giã bạn... Đó là lý do rối nước Đồng Ngư thu hút được khán giả.

Nếu như phần lớn các phường rối thường diễn bằng "máy sào", tức điều khiển quân rối bằng sào thì ở Đồng Ngư, các cụ xưa truyền lại, có thêm những tích trò dùng "máy dây". Kỹ thuật này rất khó, đòi hỏi sự chuẩn bị công phu, tập luyện kỹ càng. Nhưng khi "lên sân khấu", ai ai cũng trầm trồ thán phục. Tòa thủy đình nằm trên mặt nước, khán giả đứng chung quanh ao xem biểu diễn. Chẳng hiểu thế nào, những quân rối tùng rinh ra đến sát khán giả mà hoàn toàn không có công nghệ "điều khiển từ xa". Người nghệ nhân Đồng Ngư đã dùng kỹ thuật "máy dây" để tạo nên sự kỳ diệu ấy.

Dẫu vậy, thời cuộc chẳng trừ một ai. Chiến tranh khiến quân rối Đồng Ngư bị bỏ quên. Mãi đến năm 1986 mới được khôi phục lại. Nhưng khi khôi phục rồi một thời gian thì khó khăn mới lại xuất hiện. Quân rối cũ kỹ, đầu tư mới thì tốn kém. Những người giàu nhiệt huyết thì cứ lần lượt nối nhau về với tổ tiên. Nhiều thanh niên rời làng lập nghiệp, không còn gắn bó với quân rối nữa. Quân rối để trong kho đầy mạng nhện, hư hỏng nhiều. Phường rối khó có thể phát triển.

Khi cụ Trùm phường Nguyễn Thanh Trãi qua đời, anh Nguyễn Thành Lai được bầu thay vị trí này. Với nhiệt huyết của tuổi trẻ, anh Lai đã mạnh dạn đổi mới hoạt động, mua sắm thêm trang thiết bị. Song song với việc duy trì phường rối theo mô hình cũ, anh mở một công ty biểu diễn rối nước. Năm 2010, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã chính thức cấp phép cho Công ty TNHH Rối nước Thuận Thành. Nói về việc thành lập Công ty, anh Nguyễn Thành Lai cho biết: "Sau khi tham gia phường rối, ngấm máu nghệ thuật, tôi muốn làm điều gì đó để rối nước Đồng Ngư vươn xa. Mục tiêu trước hết là bảo tồn nghệ thuật, nhưng cũng phải từng bước hoạt động ngày một chuyên nghiệp hơn để có thể thích ứng với xã hội". Công ty phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng người, trong đó có cả người phụ trách công tác tổ chức biểu diễn. Công ty vừa kết hợp biểu diễn dịch vụ, vừa đào tạo truyền nghề, vừa cho thuê quân rối... Anh Nguyễn Thành Lai quảng bá hoạt động trên internet. Nhờ thế, những hợp đồng dành cho rối nước Đồng Ngư đến ngày một thường xuyên hơn, không chỉ tại Bắc Ninh mà ở cả nhiều địa phương khác như Hà Nội, Hải Dương... Nhờ thế, rối nước Đồng Ngư tìm được sức sống mới.

 

 

Để bảo tồn nghệ thuật lâu dài

 

Hiện Đồng Ngư có hai đơn vị, một là phường rối cổ truyền và hai là Công ty TNHH Rối nước Thuận Thành. Trong đó, Công ty do anh Nguyễn Thành Lai làm Giám đốc thường xuyên hoạt động, lưu diễn. Mặc dù đã có những bước hồi sinh, song, hoạt động của rối nước Đồng Ngư vẫn còn gặp không ít khó khăn. Nhiều năm qua, cả hai phường rối đều vẫn diễn đi diễn lại khoảng hơn mười trò cũ, hầu như chưa có đổi mới. Nhiều trò cổ được coi là đặc sắc thì đã thất truyền, chưa có điều kiện phục dựng. Nếu không có những đổi mới phù hợp, rối nước sẽ khó thích nghi với những biến đổi nhanh chóng của xã hội. Người nghệ nhân không thể mãi "tự bơi", tự thích nghi mà cần có sự hỗ trợ để bảo tồn, phát triển nghề múa rối nước lâu dài.

Trước thực tế này UBND tỉnh Bắc Ninh đã thông qua Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư. Đề án đề ra những mục tiêu lâu dài về bảo tồn, phát triển, với những giải pháp cụ thể như: tăng cường tuyên truyền, giáo dục và biểu diễn giới thiệu quảng bá giá trị, vẻ đẹp của di sản trong cộng đồng; tôn vinh nghệ nhân và những người thực hành di sản. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng sẽ tiến hành nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa các tài liệu, hiện vật liên quan đồng thời tổ chức hội thảo khoa học làm sáng tỏ về giá trị múa rối nước Đồng Ngư; xây dựng hồ sơ đề nghị Nhà nước công nhận nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư là di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đối với hoạt động của phường rối, tỉnh Bắc Ninh cũng sẽ hỗ trợ trang thiết bị, kinh phí hoạt động.

Năm 2018 sắp tới là khi Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa rối nước làng Đồng Ngư chính thức được triển khai. Với sự hỗ trợ từ phía chính quyền, có thể kỳ vọng phường rối Đồng Ngư sẽ có bước phát triển mới, xứng đáng với tiềm năng, lợi thế của mình.

(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang