Sự cố môi trường biển miền Trung, những điều mắt thấy

17/05/2018 11:45

(kbchn) - Hôm nay (17/5) Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ trì Hội nghị tổng kết hoạt động của Ban Chỉ đạo về giải pháp ổn định đời sống và sản xuất, kinh doanh cho nhân dân 4 tỉnh miền Trung bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển xảy ra cách đây 2 năm. Là người quê miền Trung, người viết bài này đã có cơ hội mắt thấy, tai nghe sự cố này từ những ngày đầu.

Xin có ghi lại một số thông tin để bạn đọc có cái nhìn đầy đủ về sự cố này.

Vũng Áng là địa danh thuộc huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh, huyện cực nam của tỉnh này và cũng là cực nam của nước Đại Việt từ thời Nhà Lý- Trần. Huyện Kỳ Anh và được ngăn cách với huyện Quảng Trạch- Quảng Bình bởi dãy Hoành Sơn nổi tiếng. Sử cũ chép lại: Hoành sơn là biên giới tự nhiên giữa nước Đại Việt và Chămpa. Trên dãy Hoành Sơn còn phế tích Lũy Lâm Ấp của Chămpa có từ thế kỷ 4.

Kết quả hình ảnh cho đèo ngang

Đèo Ngang

Thế kỷ 16, Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491-1585) đã nói với sứ của Nguyễn Hoàng rằng "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân". Theo lời sấm của cụ Trạng, Nguyễn Hoàng đã mang theo đoàn tuỳ tùng qua Hoành Sơn đến Thuận Hóa và làm nên nghiệp lớn của chúa Nguyễn ở Đàng Trong và nhà Nguyễn sau này.

Thời nhà Nguyễn, Hoành Sơn Quan được xây dựng trên đỉnh đèo Ngang và hình tượng trưng cho dãy Hoành Sơn được khắc vào Huyền đỉnh, một trong Cửu đỉnh thời triều Nguyễn.

Cái tên Đèo Ngang qua nhiều thế kỷ vẫn là nỗi ám ảnh của người Hà Tĩnh, bởi theo tiếng địa phương, “Đèo Ngang” nói lái có nghĩa là “Đang Nghèo”. Năm 1995, trong chuyến về thăm Hà Tĩnh, Thủ tướng lúc đó là ông Võ Văn Kiệt đã có câu nói vui, giờ đây không gọi là Đèo Ngang nữa mà gọi thành “Đèo Ngếch” (Đếch nghèo).

Câu nói đó của vị thủ tướng gần dân khiến người Kỳ Anh như được tiếp thêm động lực, nhưng con đường thoát nghèo vẫn là câu chuyện dài.

Ngay từ hồi đó, người ta đã nói nhiều về tiềm năng của huyện Kỳ Anh, rằng Kỳ Anh nghèo, nhưng có nhiều lợi thế về tự nhiên: Đất đai rộng, bằng phẳng, rất tiện lợi cho làm công nghiệp quy mô lớn, lại thêm biển Vũng Áng mớn nước sâu rất thích hợp cho việc làm cảng. Hòn Sơn Dương nhô ra ngoài khơi có tác dụng rất tốt trong việc chắn sóng, tránh bão trong những ngày biển động… Những điều này tôi đã được nghe đi nghe lại nhiều lần, mỗi khi về Hà Tĩnh, nhưng để nhìn thấy nó được biến thành hiện thực lại là chuyện khác.

Nhiều thế hệ, những người dân Kỳ Anh vẫn sống dựa vào nông nghiệp là chính. Một số bà con ven biển có thêm nghề đánh bắt hải sản, nhưng do vốn liếng hạn hẹp, phương tiện thô sơ nên nghề biển chỉ loay hoay ven bờ.

Trăn trở trước việc phát triển kinh tế tỉnh nhà, hơn chục năm về trước, các nhà lãnh đạo Hà Tĩnh đã làm quy hoạch và trình Chính phủ phê duyệt dự án Khu kinh tế ven biển Vũng Áng. Tháng tư năm 2006, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 72/2006/QĐ-TTg thành lập Khu kinh tế Vũng Áng gồm 9 xã của huyện Kỳ Anh có diện tích 22.781 ha.

Từ khi quy hoạch được phê duyệt, Vũng Áng đã đón nhiều nhà đầu tư nước ngoài đến khảo sát tìm cơ hội đầu tư, nhưng rồi người đến thì nhiều mà người ở lại không được bao nhiêu. Lý do có nhiều nhưng trong đó có yếu tố rất quan trọng là: Vũng Áng còn quá hoang sơ, lại là nơi xa trung tâm, điều kiện kinh tế xã hội còn rất khó khăn.

Formosa mở rộng đầu tư liên doanh thép ở Việt Nam

Tổ hợp công nghiệp sản xuất thép Formosa

Nhận thức được điều này nên Hà Tĩnh đã vận dụng hết tất cả mọi quy định của Chính phủ để ban hành các chính sách ưu đãi tối đa cho nhà đầu tư. Có lẽ nhờ những chính sách hấp dẫn đó nên năm 2008, tập đoàn Hưng Nghiệp Formosa mới chính thức quyết định đầu tư vào miền đất khốn khó này.

Điều không thể phủ nhận là với sự nhập cuộc một cách mạnh mẽ của Formosa, huyện Kỳ Anh từ chỗ heo hút, vắng vẻ đã trở nên náo nhiệt và bừng tỉnh. Việc xây dựng một tổ hợp công nghiệp sản xuất thép lớn nhất Đông Nam Á, với số vốn đầu tư hơn chục tỷ USD đã thu hút hàng ngàn nhà thầu từ trong và ngoài nước đổ bộ vào khu vực này. Thị trấn Kỳ Anh đã đô thị hoá với tốc độ nhanh chóng mặt. Một bộ phận nông dân bị thu hồi đất được đền bù và tái định cư ở nơi mới khang trang hơn, hạ tầng xã hội tốt hơn.

Người Kỳ Anh một bộ phận được tuyển dụng vào làm ở Formosa, một bộ phận chuyển sang làm dịch vụ cho khu công nghiệp. Ngư dân từ chỗ đánh bắt ven bờ bán hải sản cho các chợ chiều ven thị trấn nay mở hẳn nhà hàng phục vụ công nhân các nhà thầu ở Vũng Áng.

Mọi thứ sẽ tốt đẹp nếu như không có sự cố về môi trường biển khiến cá chết hàng loạt ở vùng biển bốn tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên- Huế. Cuộc điều tra sau đó cho thấy, nguồn thải lớn từ tổ hợp nhà máy của Công ty Formosa Hà Tĩnh chứa độc tố tạo thành một dạng phức hợp, di chuyển vào Nam làm hải sản ở tầng đáy biển chết, là nguyên nhân gây ra thảm họa ô nhiễm môi trường biển này.

Hậu quả là rất lớn, ảnh hưởng đến đời sống của hơn chục ngàn hộ nông dân sống bằng nghề biển.

Trong chuyến đi vào Vũng Áng trước lễ Giáng Sinh năm ngoái, tôi có cơ hội đi cùng đoàn của ông Ousmane Dione, Giám đốc Word Bank Việt Nam. Ông này đã làm việc cho WB từ năm 2000 với tư cách là Chuyên gia quản lý Nguồn nước. Về Hà Tĩnh lần đó, ông Ousmane Dione đi thăm một số dự án do WB tài trợ và vào khảo sát thực tế ở Khu công nghiệp Formosa.

Nhà báo Phan Thế Hải (thứ ba từ phải sang)  trong đoàn của ông Ousmane Dione, Giám đốc Word Bank VN khảo sát việc xử lý nước thải ở Vũng Áng

Trong chuyến đi đó, các chuyên gia trong và ngoài nước đã được chứng kiến hệ thống xử lý nước thải của Formosa đã được nâng cấp và hoàn thiện thông qua hai quy trình: Xử lý thải công nghiệp và xử lý chất thải bằng công nghệ sinh học. Theo đó, nước thải trước khi xả ra biển được đi qua hệ thống xử lý sinh học với các loại cá và sinh vật biển được nuôi trong môi trường tự nhiên.

Rời Formosa, chúng tôi đã chạy ra cảng Vũng Áng, những nhà hàng nổi trên mặt nước nay không còn tấp nập như trước nhưng đã bắt đầu hoạt động trở lại. Món mực nhảy nổi tiếng của Vũng Áng đã được thực khách đón nhận. Một đám thanh niên trẻ tuổi phượt bằng xe máy đang nhậu hồn nhiên trên bè nổi cạnh hòn Sơn Dương.

Sáng nay, các báo đã đưa tin về việc Thủ tướng đã về thăm ngư dân ở cảng cá Cửa Việt và cửa Thuận An. Trên những con tàu vừa cập bến đầy ắp tôm cá với đông đảo thương lái đến tiêu thụ sản phẩm. Những kết luận của các cơ quan chức năng bộ Y tế cũng đã chứng minh, biển đang hồi sinh.

Đồ biển đang trở thành món ăn được yêu thích ở Vũng Áng

Sự cố môi trường biển là điều đáng tiếc, không ai muốn. Formosa cũng đã phải trả giá đau đớn cho những sai lầm của họ. Là người Việt, yêu quê hương cũng cần phải có cái nhìn đúng đắn về sự cố này. Hôm nay, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ lắng nghe những ý kiến của bà con ngư dân ở 4 tỉnh miền trung chịu ảnh hưởng của sự cố môi trường biển và hiệu quả của các giải pháp khắc phục.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mở cửa và toàn cầu hoá với sự minh bạch thông tin. Những gì mà Formosa gây ra cho môi trường biển là đáng lên án, nhưng những gì họ làm được cho huyện nghèo Kỳ Anh và cho Hà Tĩnh cần phải được đánh giá lại một cách công bằng.

(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang