Thành cổ Bắc Ninh - Một chứng tích lịch sử

22/12/2017 17:17

(kbchn) - Kinh Bắc xưa, Bắc Ninh nay, vốn là một cùng đất cổ, không chỉ nổi tiếng với một bề dày văn hóa truyền thống, nơi có tới “một giỏ ông đồ, một bồ tiến sĩ, một bị trạng nguyên, một thuyền bảng nhãn” cùng các làng Quan họ, tuồng, chèo,

Kinh Bắc xưa, Bắc Ninh nay, vốn là một cùng đất cổ, không chỉ nổi tiếng với một bề dày văn hóa truyền thống, nơi có tới “một giỏ ông đồ, một bồ tiến sĩ, một bị trạng nguyên, một thuyền bảng nhãn” cùng các làng Quan họ, tuồng, chèo, hát trống quân, múa rối nước và nếp sống tao nhã, thanh lịch truyền thống ngàn đời, mà còn nổi tiếng với cả một quần thể đình chùa, đền miểu, thành quách... in đậm dấu thời gian và là chứng tích suốt chiều dài lịch sử hình thành, phát triển, bảo vệ và dựng xây đất nước, trong đó có thành cổ Bắc Ninh.

Với vị trí chiến lược của mình, đất Kinh Bắc luôn là phên dậu cho Kinh thành Thăng Long suốt hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước. Các trận đánh lớn, có tính chất quyết định sự tồn vong của đất nước Đại Việt tại phòng tuyến Sông Cầu trong các năm 1075 - 1077 (Nhà Lý chống Tống), 1285 (Nhà Trần chống Nguyên Mông), rồi các trận đánh tại khu vực Thị Cầu vào năm 1425 (Nghĩa quân Lam Sơn chống quân Minh) và trong thế kỷ thứ 18 (Nhà Tây Sơn chống quân Thanh)... đã nói lên điều đó.

Ở thời cận đại, giữa thế kỷ XIX, phong trào khởi nghĩa nông dân bùng nổ mạnh mẽ ở vùng Kinh Bắc. Nghĩa quân của  thủ lĩnh Cai Vàng và một số thủ lĩnh khác đã nhiều lần tiến công, vây hãm thành Bắc Ninh. Năm 1884, tại thành Bắc Ninh và khu vực xung quanh đã diễn ra trận kịch chiến giữa 16.300 lính Pháp cùng 55 khẩu đại bác, 6 tàu chiến với trên 20.000 quân Thanh cùng binh lính nhà Nguyễn... Rõ ràng, Chính phủ Pháp đánh giá việc đánh chiếm thành Bắc Ninh không hề dễ ràng mới tập trung một lực lượng binh lính và vũ khí lớn đến như thế, bởi trong hai trận đánh chiếm thành Hà Nội vào các năm 1873 và 1882, trận thứ nhất, phía Pháp chỉ có vỏn vẹn 90 lính, vài khẩu pháo. Trận thứ hai đông hơn, cũng chỉ cần đến 500 lính. Và, đến 70 năm sau, vào năm 1954, tại tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hùng mạnh nhất Đông Dương, lúc lực lượng lính Pháp đông nhất cũng chỉ có 16.200 quân.

Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, một đơn vị khởi nghĩa đã bao vây thành Bắc Ninh. Lực lượng tự vệ ném lựu đạn vào trong thành, nhưng vướng tường bật trở lại làm một vài người chết và bị thương. Chiều ngày 20 - 8 - 1945, đại diện quân Nhật đóng trong thành Bắc Ninh đã gặp chỉ huy quân khởi nghĩa xin giao thành cho ta...

Với một vị trí chiến lược như thế, thành Bắc Ninh được xây dựng từ rất sớm.

Trên cơ sở một số tài liệu cổ cũng như nghiên cứu của các nhà sử học hiện đại, chúng ta được biết, thành Bắc Ninh là một trong những công trình quân sự được vua Gia Long (Nguyễn Ánh) xây dựng với sự hỗ trợ về thiết kế và trực tiếp chỉ đạo thi công của các kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng giầu kinh nghiệm người Pháp. Thành được khởi công năm 1805 (sau các thành Gia Định - 1789, Diên Khánh - 1793...)  và là tòa thành cổ đầu tiên của Việt Nam được xây dựng theo đồ án hình lục giác (sáu cạnh). Ban đầu thành được đắp bằng đất, tới năm Minh Mạng thứ sáu (1825) được xây lại bằng đá ong và cuối cùng được xây bằng gạch vào thời Thiệu Trị (1841) với diện tích tới 545.000 m2, cao 9 thước, xung quang được bao bọc bởi một hào nước rộng. Thành có 4 cổng, trong đó Cổng Tiền là cổng chính, được xây dựng cao, to nhất. Mỗi cổng đều có cầu đi qua hào nước. Qua cổng Tiền là đến cột cờ xây gạch, chiều cao 17 mét, gần bằng cột cờ thành Hà Nội và các doanh trấn thủ, đài bác vọng, kho thuốc súng, nhà công đồng....

Xác định rõ vị trí, tầm quan trọng của tòa thành này, ngày 16 - 5 - 1925, toàn quyền Ðông Dương đã ký quyết định xếp hạng di tích thành Bắc Ninh là công trình kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu.          

Ngày 24 - 1 -1981, thành cổ Bắc Ninh được UBND tỉnh Hà Bắc ban hành Quyết định số 144/QĐ-UB xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật. Ngày 29 - 3 - 2005, HĐND thành phố Bắc Ninh đã có Nghị quyết số 23/NQ-HĐND về việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử thành cổ Bắc Ninh.

Do thời gian, chiến tranh và sự tác động của con người, nên mặc dù đã được người Pháp và chính quyền địa phương xếp hạng di tích từ rất sớm, nhưng do chưa thực sự được quan tâm bảo vệ, đầu tư đúng mức nên di tích thành cổ Bắc Ninh đã và đang bị xuống cấp nghiêm trọng

Năm tháng trôi qua, do tòa thành vẫn thuộc quyền quản lý của Bộ Quốc phòng nên chính người dân Bắc Ninh, cũng chưa mấy ai có dịp được bước chân qua cổng thành cổ, nên hầu hết người dân địa phương, nhất là khách phương xa mỗi lần đến du lịch, làm ăn tại Bắc Ninh, đều mong muốn và kỳ vọng thành cổ Bắc Ninh, một trong những công trình kiến trúc - nghệ thuật quân sự tiêu biểu của cả nước, niềm tự hào của cư dân miền quê Quan họ Kinh Bắc sẽ sớm được phục dựng, mở cửa phục vụ rộng rãi nhu cầu tham quan, du lịch, nghiên cứu của khách thập phương và các nhà khoa học, xứng tầm với giá trị lịch sử, văn hóa, chính trị, quân sự... vốn có của nó.

 

 

 

 

Cổng Tiền thành cổ Bắc Ninh

(Đường dẫn vào cổng là chiếc cầu bắc qua con hào rộng để vào thành - hiện chiếc cầu đã bị bê tông hóa. Hai bên cầu là con hào nước sâu, nay vẫn được bảo vệ nguyên vẹn..

 

 

 

 

 

(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang