“Thế giới phẳng” nếu cùng nhau nghèo đói

02/05/2018 10:23

(kbchn) - Sự ra đời cuốn sách của Thomas L. Friedman mang tên “Thế giới phẳng” đã được không ít bạn đọc tán dương. Cụm từ “Thế giới phẳng” được dùng ở nhiều nơi như mốt thời thượng về một tương lai mà trong đó, xã hội bình đẳng về mặt cơ hội, khoảng cách giàu nghèo ngày càng ngắn lại.

Có người còn đề cập tới một xã hội cộng sản, một thế giới đại đồng mà Marx đã nói đến cách đây hơn một thế kỷ. Có hay không chuyện “thế giới phẳng” hay “Việt Nam phẳng”?

tran-bat3.jpg

Chống lại cái nghèo chứ không chống lại khoảng cách giầu nghèo

- Thưa ông, hội nhập đang tạo ra không ít cơ hội. Điều này làm cho người giầu càng giầu thêm còn người nghèo càng nghèo, vậy chúng ta có nên bàn đến chuyện làm thế nào để khắc phục khoảng cách giầu nghèo đó?

- Các bạn tưởng rằng khi nước ta chưa gia nhập WTO thì không có người giầu, người nghèo, không có khoảng cách giầu nghèo ư? Có chứ. Tôi nghĩ rằng càng phát triển thì khoảng cách giầu nghèo càng lớn. Phát triển là gì? Phát triển là người ta khai thác các năng lực tự nhiên của con người một cách có hệ thống và có tính hiệu quả cao nhất, mà năng lực của con người thì không giống nhau. Một người có hứng thú và có sức để học 20 tiếng một ngày thì không thể đem so với một người học 2 tiếng đã ngủ gật được. Vào những năm tôi học đại học, không có đèn điện như bây giờ mà tôi phải học bằng đèn dầu. Số lượng dầu mà tôi thắp để học bằng tiêu chuẩn của hai gia đình đông con. Ngày xưa một gia đình đông con được 5 lít dầu/tháng, và tôi đốt 10 lít/tháng để học.

Tôi nghĩ rằng những người học 2 tiếng/ngày không thế đem so với tôi được, vĩnh viễn không bao giờ so sánh được. Khoảng cách giầu nghèo không chỉ là khoảng cách của sự may mắn mà còn là khoảng cách của sự phân bố tự nhiên các năng lực của con người. Cho nên, chúng ta phải thừa nhận khoảng cách ấy một cách khách quan mà chúng ta không thể khắc phục triệt để khoảng cách ấy được. Những nhà lý luận của CNXH đã từng mơ tưởng đến một sự bình đẳng như vậy và các nền kinh tế ấy đã thất bại bằng sự mơ tưởng. Người ta buộc phải phấn đấu và buộc phải thừa nhận tính khách quan của khoảng cách giầu nghèo nhưng người ta cần chống lại khái niệm khác chứ không phải khái niệm anh vừa đề cập, đó là khái niệm nghèo khổ.

Người ta chống lại sự nghèo khổ chứ không chống lại khoảng cách giầu nghèo. Nếu tôi có 1000 đô la/tháng tiền lương mà anh chỉ có 10 đô la/tháng thì anh là người nghèo khổ, khoảng cách giữa tôi với anh là khoảng cách của sự nghèo khổ. Nhưng nếu tôi có 10.000 đô la mà anh có 1.000 đô la thì anh không nghèo khổ nữa nhưng anh không giầu bằng tôi. Tuy nhiên, khoảng cách giữa 1.000 đô la và 10.000 đô la vẫn là khoảng cách không thể thay đổi được vì tôi năng động hơn anh, tôi lao động vất vả hơn anh.

Tôi vừa viết một công trình nghiên cứu về tham nhũng, trong đó tôi có nói rằng sự hướng dẫn sai về chính trị, kinh tế và văn hoá trong xã hội đã tạo ra sự mất mát năng lực trên quy mô toàn xã hội. Khi con người mất mát năng lực thì không có khả năng cung cấp các dịch vụ trung thực cho xã hội. Để có thể sống được người ta buộc phải cung cấp các dịch vụ không trung thực. Các dịch vụ không trung thực là bản chất xã hội học của hiện tượng tham nhũng. Cho nên, để chống tham nhũng, để xoá đói giảm nghèo chúng ta phải cung cấp các dịch vụ để nâng cao năng lực của con người. Chúng ta phải dứt khoát nhận thức rằng nâng cao năng lực của con người là biện pháp chủ đạo để chống tham nhũng cũng như để xóa đói giảm nghèo. Ví dụ như ở công ty chúng tôi vẫn thường tiến hành các cuộc điều tra nghiên cứu xã hội học để cải thiện năng lực xã hội. Nâng cao năng lực là cách phổ biến nhất để khắc phục hiện tượng nghèo đói, và trong chừng mực nào đó tạo ra khả năng cảm nhận một cách không đau khổ về khoảng cách giầu nghèo.

Khi người ta nhận thức được rằng khoảng cách giầu nghèo là một tất yếu thì người ta sẽ không đau khổ, còn nếu khuyến khích người ta nhìn nhận một cách sai lệch về khoảng cách giầu nghèo thì sẽ có đấu tranh giai cấp và sẽ có cách mạng và chúng ta lại cùng nhau nghèo đói. Chúng ta đã đi qua gần nửa thế kỷ cùng nhau nghèo đói. Người Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm về cái sự thật cùng nhau nghèo đói. Cho nên, nghĩ ít về khoảng cách giầu nghèo thôi nhưng cần phải làm mọi cách để chống lại sự nghèo đói của bản thân mình.

Có hay không “Việt Nam phẳng”?

- Thomas L. Friedman trong cuốn sách cùng tên có đưa ra khái niệm "Thế Giới phẳng". Theo ông, liệu Việt Nam chúng ta có thể tạo ra một " Việt Nam phẳng" được không?

- Tôi không thích cách người ta hiểu và vận dụng Friedman. Tôi đã đọc cuốn "Thế giới phẳng", tôi cũng đọc cả cuốn "Chiếc Lexus và cây Ôliu". Tôi không thích cách phân tích của Friedman nhưng tôi chưa đủ trình độ để phê phán ông ta, tôi chỉ đủ linh cảm để phê phán sự không hợp lý của ông ta thôi. Tôi không thích thái độ của nhiều người bình luận và sử dụng những phân tích trong tác phẩm của Friedman. Thế giới còn lâu mới phẳng, đấy không phải tôi nói mà Phó chủ tịch điều hành khu vực của công ty Oracle nói tại Trung tâm Hội nghị quốc gia ở Hà Nội. Thế giới không thể phẳng được, thế giới có những khu vực lõm khủng khiếp và khu vực lõm của thế giới lớn hơn những khu vực lồi. Thế giới chỉ phẳng khi nào tất cả cùng nhau nghèo đói, còn đã phát triển thì thế giới không phẳng.

- Có thể là phẳng về mặt bình đẳng cơ hội?

- Chúng ta đều biết công trình nghiên cứu về sự bất đối xứng của thông tin của ông Joseph. E. Stiglitz, đã đoạt giải Nobel về kinh tế năm 2001. Anh cho mỗi người một cơ hội giống nhau nhưng mỗi người nhận được cơ hội một cách khác nhau. Thế giới có bình đẳng về cơ hội thì cơ hội cũng không được nhận thức một cách bình đẳng và do đó thế giới không phẳng được. Marx là người đầu tiên đưa ra sự mơ tưởng về thế giới phẳng, không phải Friedman. Cái thế giới đại đồng của Marx là thế giới phẳng. Người mô tả một cách hàn lâm nhất về cái thế giới phẳng là Marx và Marx thất bại trong sự mô tả như vậy. Thế giới vĩnh viễn không bao giờ phẳng được và Friedman là người mô tả một cách thương mại nhất những mơ tưởng của nhân loại chứ không phải là mô tả một cách khoa học. Nếu Friedman mô tả như thế này thì chính xác: Thế giới nằm trên một mặt phẳng đang dịch chuyển dần lên, đó là chỉ tiêu nghèo đói.

Sự không tương thích của tiền lương

- Ông có thể giải thích tại sao kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng đều đặn với tốc độ khá cao nhưng mức lương tăng trưởng chưa tương xứng?

- Mức lương vẫn thấp bởi vì người Việt Nam chưa có văn hoá tiền lương. Chính sách tiền lương của chúng ta không được dựa trên những tiêu chuẩn đúng đắn của văn hoá tiền lương. Người Việt Nam chưa ra khỏi mâu thuẫn của quan hệ giữa tiền lương và năng lực. Bởi vì chúng ta có quá nhiều người được tuyển mộ theo những quan niệm sai trái, được đào tạo theo những tiêu chuẩn không phù hợp và hiện nay chúng ta đang giẫm chân tại chỗ trong sự không tương thích giữa năng lực và tiền lương. Chúng ta cần quan sát một cách cẩn thận để xem hiện tượng đó diễn biến như thế nào. Tuy nhiên, không phải cả xã hội giẫm chân tại chỗ trong quan hệ tiền lương thấp, có nhiều bộ phận khác nhau của xã hội đã bắt đầu ra khỏi và phát triển một nền văn hoá tiền lương khác, không còn giống với mức chung vốn có.

Quy luật của sự phát triển là các bộ phận phát triển một cách khác nhau chứ không phải tất cả mọi bộ phận đều phát triển đồng đều. Cho nên khi anh nói rằng tìền lương ở Việt Nam vẫn thấp thì đấy là nói ở mức kết luận chung chung. Nhưng nếu đi sâu vào các xí nghiệp anh sẽ thấy rằng: vì nhà nước không hỗ trợ một chính sách thu nhập cao cho nên đại bộ phận các xí nghiệp đã trả lương cao đều giấu ưu điểm của mình. Nếu không họ sẽ phải mất thêm một lượng chi phí khá lớn để đóng thuế. Cho nên, vấn đề đặt ra là nhà nước phải ra khỏi nền văn hoá tiền lương thấp chứ không phải xã hội, bởi vì xã hội đã bắt đầu làm việc ấy rồi. Đây là một vấn đề lý luận thật sự, lý luận của những người hoạch định chính sách cao nhất chứ không phải chỉ là lý luận của một trường đại học.

- Trân trọng cám ơn ông.

  • Phan Thế Hải (Thực hiện)
(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang