Tương lai của nền dân chủ Việt Nam

19/04/2018 08:12

(kbchn) - Theo Nguyễn Trần Bạt, nền dân chủ có được do mỗi con người tự nguyện đấu tranh để tìm ra sự tồn tại của mình, sự phát triển của mình. Nền dân chủ không phải là kết quả của sự ban cho. Nền dân chủ không đến bằng sự thua của người này và sự thắng của người kia. Nếu nền dân chủ đến bằng cách đó thì nền dân chủ ấy không bền vững. Dân chủ là kết quả của sự thương thảo xã hội, sự thỏa thuận xã hội, sự hợp tác xã hội.

Thời đại chúng ta chiến đấu cho nền dân chủ đã qua rồi. Người ta không thể gây ra một cuộc nội chiến vì nền dân chủ được vì sau đó vẫn không phải là nền dân chủ.

Nhà báo Phan Thế Hải trao đổi với Học giả Nguyễn Trần Bạt

Dân chủ đang đến từng ngày

PTH: Nếu có một hình dung về tương lai, ông sẽ hình dung về một Việt Nam khác ở thời điểm nào, 10, 20 hay 30 năm nữa?

NTB: Tương lai là một quá trình liên tục, không có khái niệm tương lai, hiện tại, quá khứ một cách dứt khoát. Ngày mai là tương lai của chúng ta rồi. Tương lai của người Việt là gì? Tương lai của người Việt là một xã hội dân chủ. Vấn đề chúng ta bàn không phải là liệu Việt Nam có dân chủ hóa hay không mà là muốn có nền dân chủ thì người Việt phải trả giá gì, hay là cách thức nào để người Việt không phải trả giá đắt cho nền dân chủ. Đi tìm cách nào để người Việt trả giá ít nhất, trả giá rẻ nhất, hay là không phải trả giá cho nền dân chủ mà mình muốn có chính là sự hợp tác với những người cộng sản để cùng nhau kiến tạo xã hội dân chủ Việt Nam. Đấy là quan điểm chính trị chủ đạo của tôi.

PTH: Trong một cái mốc cụ thể là 20 năm nữa, ông nghĩ đó là một quá trình liên tục và phát triển?

NTB: Tôi không nghĩ 20 năm nữa, 10 năm nữa, 5 năm nữa, dân chủ đang đến từng ngày, từng giờ trên đất nước của chúng ta. Ngày hôm nay, khi chúng ta đang cùng nhau thảo luận ở đây, các yếu tố của nền dân chủ vẫn đang được hình thành. Nếu các yếu tố của nền dân chủ không được hình thành thì tại sao Thủ tướng lại phất hiệu lệnh kêu gọi làm vụ PMU18 một cách triệt để như thế? Nếu nền dân chủ không xuất hiện thì tại sao có sự tranh công đỗ lỗi, sự cãi nhau một cách công khai trên mạng giữa Bộ trưởng và Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải? Đấy là biểu hiện của nền dân chủ. Nền dân chủ có được do mỗi con người tự nguyện đấu tranh để tìm ra sự tồn tại của mình, sự phát triển của mình. Nền dân chủ không phải là kết quả của sự ban cho. Nền dân chủ không đến bằng sự thua của người này và sự thắng của người kia. Nếu nền dân chủ đến bằng cách đó thì nền dân chủ ấy không bền vững. Dân chủ là kết quả của sự thương thảo xã hội, sự thỏa thuận xã hội, sự hợp tác xã hội. Thời đại chúng ta chiến đấu cho nền dân chủ đã qua rồi. Người ta không thể gây ra một cuộc nội chiến vì nền dân chủ được vì sau đó vẫn không phải là nền dân chủ.

PTH: Gần đây, trên một số phương tiện truyền thông có một số ý kiến nói rằng Việt Nam nên nhìn lại Liên Xô. Vì chúng ta đã từng giống họ, nên chúng ta phải nhìn lại sự sụp đổ của Liên Xô để điều chỉnh chính sách của mình. Ông có cho là như vậy không?

NTB: Việt Nam không giống Liên Xô. Chủ nghĩa Xã hội Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam không có các phẩm chất của Đảng Cộng sản Liên Xô và Chủ nghĩa Xã hội Liên Xô. Nguồn gốc của những người cộng sản Việt Nam khác hoàn toàn với nguồn gốc của những người cộng sản Liên Xô. Những người cộng sản Liên Xô xuất hiện bằng cuộc đấu tranh giai cấp nhưng những người cộng sản Việt Nam không xuất hiện và tồn tại bằng cuộc đấu tranh giai cấp, mặc dù họ nói vậy. Những người cộng sản Việt Nam xuất hiện và tồn tại bằng sự đi tìm kiếm nền độc lập dân tộc. Chúng ta lệ thuộc vào Liên Xô, lệ thuộc vào Trung Quốc, chúng ta buộc phải nói vậy để tìm kiếm sự hỗ trợ cả về chính trị lẫn kinh tế, đặc biệt là kinh tế cho cuộc chiến tranh giải phóng của chúng ta. Chúng ta không giống Liên Xô.

Khi đi dự một hội thảo ở Úc, một số nhà chính trị Úc đã hỏi tôi rằng có gì giống nhau giữa người cộng sản Việt Nam và người cộng sản Đông Âu? Tôi nói rằng chẳng có gì giống nhau. Những người cộng sản Đông Âu giống như giỏ cây được treo lên còn những người cộng sản Việt Nam là cái cây mọc từ dưới đất lên. Những thứ mọc từ dưới đất lên bao giờ cũng bền vững hơn những thứ được treo lủng lẳng ở trên trời. Cho nên những người đi tìm kiếm nền dân chủ, đi tìm kiếm tự do cần phải có một thái độ khác đối với những người cộng sản Việt Nam, thái độ ấy không phải là thái độ hằn học vẫn đang được nói trên các trang web nước ngoài hiện nay.

Tôi không phải là đảng viên cộng sản, tôi không có ân oán gì với những người cộng sản cả. Tôi không bênh họ, nhưng tôi là nhà khoa học, tôi phải giải thích hiện tượng chủ nghĩa cộng sản Việt Nam một cách khoa học. Tôi nghĩ rằng chúng ta cần thông minh trong khi nói về những giá trị của tương lai Việt Nam, bởi những giá trị chân chính sẽ không bao giờ đến với một người không thông minh. Chúng ta cũng cần thông minh khi mơ ước và tổ chức các giá trị tương lai của mình và biểu hiện quan trọng nhất của sự thông minh là chúng ta phải hợp tác với nhà cầm quyền trong việc tổ chức và rèn luyện nền dân chủ của chúng ta. Chúng ta có thể tìm nhiều cách hợp tác. Chúng tôi hợp tác được với Vietnamnet, Vietnamnet hợp tác được với nhà cầm quyền, đấy chính là con đường tạo ra xã hội dân sự. Xã hội dân sự là sự giao lưu giữa quyền lực nhà nước với quyền lực nhân dân.

Cần phải đưa ra một lộ trình cho nền dân chủ Việt Nam

PTH: Theo ông, việc đầu tiên mà Việt Nam cần phải làm hiện nay là gì?

NTB: Việc đầu tiên, Đảng cộng sản Việt Nam phải là người đưa ra được một lộ trình để xây dựng nền dân chủ Việt Nam, không phải với những quan niệm cá biệt của người Việt Nam mà với những quan niệm phổ biến của nhân loại. Bởi vì chúng ta xây dựng dân chủ không phải do những đòi hỏi dân chủ của nhân dân thông thường mà là sự đòi hỏi của nhân dân vì sự phát triển. Trước đây chúng ta quan niệm tự do và dân chủ là các quyền chính trị, nhưng trong các nghiên cứu của chúng tôi, chúng tôi đã chỉ ra rằng tự do và dân chủ không còn là quyền chính trị mà là quyền phát triển, tức là quyền sống.

Người ta có thể khất lần các quyền chính trị nhưng người ta không thể khất lần quyền sống. Trong quá trình toàn cầu hoá, khi các cộng đồng dân tộc cạnh tranh với nhau bằng chính độ tự do của nhân dân mình, tức là độ bùng nổ của các năng lực cá nhân thì tự do và dân chủ trở thành quyền phát triển, quyền sống chứ không còn là quyền chính trị. Vào những thời kỳ mà tốc độ phát triển còn chậm, các nguồn tài nguyên đem so với nhu cầu phát triển là dư thừa thì sự thiếu trí tuệ, thiếu sức sáng tạo không ảnh hưởng một cách quyết liệt đến an ninh của đời sống nhân loại. Nhưng khi tất cả các nguồn tài nguyên của nhân loại được huy động một cách triệt để vào phát triển thì trí tuệ của nhân dân, sức sáng tạo của xã hội để làm giảm bớt sự lãng phí trong việc sử dụng các tài nguyên sống trở thành một trong những vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Và vì thế, nâng cao sức sáng tạo của nhân dân chính là nâng cao sức cạnh tranh, là nâng cao năng lực sống, là kéo dài tuổi thọ của trái đất. Làm thế nào để cho con người nở ra, con người có những năng lực, có cảm hứng để phát triển là một trong những công việc hết sức quan trọng. Cho nên, một lần nữa, tôi muốn nói rằng theo những phân tích của chúng tôi thì tự do và dân chủ không còn là quyền chính trị nữa, nó đã trở thành quyền sống, quyền phát triển.

PTH: Ông nói rằng Đảng cần phải đưa ra một lộ trình về dân chủ, nhưng bản thân ông có kiến nghị gì với lộ trình đó?

NTB: Tôi luôn luôn tôn trọng trật tự xã hội, việc tôi nói trước với các anh về lộ trình phát triển hay tôi nói trước Đảng về lộ trình phát triển có một ý nghĩa phác họa một trật tự xã hội nào đó. Tôi có thể gợi ý thông qua các sản phẩm khoa học nhưng tôi không thể gọi đó là lộ trình mẫu. Tôi tôn trọng địa vị của người nói trước là Đảng cộng sản Việt Nam. Nói trước các phương tiện truyền thông, nói một cách chính thống trên báo chí là quyền mà trong nghề của chúng tôi gọi là quyền từ chối đầu tiên (first refuse). Đảng Cộng sản Việt Nam có quyền này bởi vì họ đang cầm quyền, họ đang chịu trách nhiệm một cách trực tiếp về toàn bộ chất lượng của xã hội chúng ta, cho nên họ phải có quyền đầu tiên để nói điều ấy. Chúng ta có nghĩa vụ gợi ý nhưng chúng ta không có nghĩa vụ tuyên ngôn về chuyện này.

  • Phan Thế Hải (Thực hiện)

 

(1) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang