Việt Nam bay lên bằng cách nào?

08/05/2018 09:25

(kbchn) - Bản chất kinh tế của việc gia nhập WTO là thừa nhận một cách công khai trên toàn thế giới về việc Việt Nam xây dựng một nền kinh tế thị trường, trong đó, quyền sở hữu tư nhân được tôn trọng. Theo Nguyễn Trần Bạt, kinh tế tư nhân là nguồn lực quan trọng và là một xu thế của xã hội dân sự. Thông qua đó, năng lực của mỗi cá nhân được phát huy một cách tối đa.

Một dân tộc muốn bay lên, không có cách nào khác là mỗi cá nhân phải tự bay. Vậy cá nhân bay lên bằng cách nào? Đâu là bí quyết để họ bay? Đâu là vật cản cần khơi thông để mỗi cá nhân có thể bay?

Học giả Nguyễn Trần Bạt trong một cuộc trao đổi với báo chí

Tư duy lại về sự thành đạt

- Dân gian có câu : "Có chí làm quan và có gan làm giầu". Vậy theo ông "chí" và "gan" có phải là hai bản tính đặc trưng cho hai lối sống của con người không?

- Tôi nói chung không thích các câu tục ngữ kiểu như thế vì nó đơn giản hoá tất cả các quy luật của đời sống tinh thần. Ví dụ, ngày xưa khi đi mua xe máy thì người ta phải chọn cái xe có tiêu chuẩn "kim vàng giọt lệ". Quy tắc hóa các công nghệ sống như kiểu "kim vàng giọt lệ" hay là "có chí làm quan, có gan làm giầu" là những thứ mà tôi không thích và tôi khuyên các bạn không nên theo những thứ như thế một cách đơn giản. Giải thích nó hay làm phong phú nó thì có thể, tìm hiểu nó thì có thế nhưng nghe nó và theo nó thì không. Nghe theo các quy tắc đơn giản là dấu hiệu rõ rệt nhất để thể hiện mình là một kẻ chậm phát triển xét về mặt đời sống tinh thần. Có chí thì làm quan nhưng không có nghĩa là không cần những yếu tố khác. Chính vì nghe theo những quy tắc đơn giản như vậy cho nên chúng ta mới có những kẻ đầu tư một cách bạt mạng để làm quan, mới có chuyện mua quan, bán tước mà báo chí vẫn nói rầm lên.

Cuộc sống phong phú hơn thế, không chỉ có hai loại hoặc làm quan hoặc làm giầu. Nói như thế thì không có phương châm làm người. Không ai có thể từ chối được việc làm người, mà đã làm người thì làm nhiều thứ lắm. Nếu nghe theo hai tiêu chí ấy thì cuộc sống của bạn sẽ phiến diện, bạn sẽ chẳng làm quan được và cũng chẳng làm giầu được. Bạn phải làm người trước đã, bạn yêu tất cả những thứ gì thông thường của một con người, rồi bạn làm quan lúc nào, bạn làm giầu lúc nào không biết. Không ai sinh ra định làm quan mà lại làm quan thật, người ta có thể có một cương vị nhưng như thế không phải là làm quan.

Rất nhiều người làm quan to nhưng chẳng bao giờ dám nói gì cả, cấp trên trợn mắt là im, rất nhiều người làm quan nhưng mà nhát, vậy làm quan để làm gì khi mà leo lên đến đấy rồi vẫn là một kẻ nhát nhúa? Còn làm giầu làm gì nếu mỗi một đồng tiền bạn kiếm được là kết quả của sự lừa đảo và bạn không tìm thấy sự lấp lánh nào của đời sống tinh thần của bạn trên mỗi một đồng tiền. Bây giờ bạn đang là người không có tiền, bạn không có nỗi đau khổ của kẻ có tiền. Nhà giầu cũng khóc khi nhìn thấy mỗi một đồng tiền của mình là một chữ để ghi lại lịch sử của tội lỗi. Các quy luật nhân quả ám ảnh cả cuộc đời của những kẻ không biết cách làm giầu. Quên mất làm người mà làm giầu, quên mất làm người mà làm quan đều tạo ra những di họa khủng khiếp mà khi mở đầu sự nghiệp không ai tin rằng nó sẽ đến.

- Có câu nói rằng so với những người thất bại thì những người thành công thất bại hơn rất nhiều lần. Ông nghĩ thế nào về câu nói ấy và ông có lời khuyên gì cho các bạn trẻ?

- Đấy là một câu rất hay. Có một quyển sách đang được bầy bán ngoài phố phê phán một trong những phương pháp luận về giáo dục của nhân loại, đó là người ta chỉ học cái đúng mà không biết học cái sai. Tôi luôn luôn trân trọng những cán bộ tạo ra được sai lầm và những sai lầm ấy là có giá. Cái thất bại lớn nhất của một con người là trong suốt cả cuộc đời họ không có một thất bại nào đáng để ý cả. Có câu "thất bại là mẹ thành công" cũng đơn giản quá. Tôi không thích những loại châm ngôn kiểu ấy. Về mặt triết học mà nói, học thông qua thất bại thì nhận được nhiều hơn. Thành công làm cho con người lâng lâng, làm cho con người hạnh phúc và không ai có thể học tập một cách sâu sắc được trong cái cảm giác lâng lâng của hạnh phúc. Yêu là cảm giác sướng nhất trên đời này và không ai học giỏi khi yêu cả. Tất cả những kẻ đang học giỏi ngẫu nhiên yêu là học sút ngay. Không phải bởi vì đạo đức, tư cách giảm đi mà bởi vì tâm hồn hạnh phúc đòi hỏi một sự bôi trơn tuyệt đối để con người không thèm đếm xỉa đến việc được điểm 2, điểm 3 khi thi.

Cảnh giác với bệnh hiếu danh

- Ông có nói về việc cần phải thoát ra khỏi sự nghèo đói. Nước ta là nước đang phát triển, chúng ta có rất nhiều người nghèo. Người nghèo mặc dù có đủ niềm tin nhưng lại không có đủ tiền bạc và tri thức để làm giầu, theo ông vấn đề đó có thể giải quyết bằng cách nào?

- Bạn về nông thôn, về các vùng tỉnh lỵ thì sẽ thấy những người nghèo thoát ra khỏi cảnh nghèo như thế nào bằng những trí tưởng tượng hết sức bất ngờ. Các giáo sư đôi lúc nghèo hơn rất nhiều so với những người ít học, bởi các giáo sư đòi hỏi những phát hiện được giải thưởng Nobel, còn những người ít học thì chỉ cần phát hiện của mình được vợ khen thôi là mừng rồi. Đôi khi sự khen của bà vợ có giá trị thực tiễn hơn nhiều so với giải thưởng Nobel trong tưởng tượng của một giáo sư. Các bạn đừng cầu toàn, các bạn phải biết ra khỏi nghèo đói không phải bằng lý thuyết mà bằng sự bất ngờ của những phản xạ tự nhiên của con người trước thực tiễn.

Để nói với các bạn, tôi hoàn toàn có thể đưa ra bất kỳ một mô tả khái quát nào, nhưng đối với những sinh viên đại học thì tôi không muốn đẩy sâu các bạn vào tầng lý sự. Các bạn có đầy đủ lý luận mà không cần phải lý sự nữa, các bạn phải đem lý luận của mình vào trong cuộc sống và quan sát nó một cách thoả đáng để phát hiện ra không phải sự có lý của cái lý luận mà mình có mà phát hiện ra sự vô lý của nó. Giáo sư Nguyễn Hồng Phong khi còn sống có nói rằng khoa học là việc mô phỏng những quy luật khái quát thông qua việc lược bỏ các yếu tố cá biệt được gọi là quá trình khái quát hoá, còn cuộc sống là những trường hợp cụ thể, là những cá biệt. Cho nên, một người học giỏi là một người càng ngày càng tìm thấy sự vô lý của những điều mình học, sự không phù hợp của những điều mình học và sự đơn giản của những điều mình học. Nếu ai thần thánh hoá những điều mình học được trong cuộc đời thì kẻ đó vĩnh viễn không bao giờ trở thành người thành đạt cả, họ chỉ trở thành kẻ truyền bá cho những điều mình học được mà thôi.

Trở thành nô lệ tuyệt đối cho những điều mình học thì học tập là một quá trình tự sát. Các bạn phải học như thế nào để càng ngày càng thấy rằng những điều mình học đơn giản quá so với cuộc sống. Khi nào các bạn có được tâm trạng như vậy, các bạn sẽ thành công. Còn nếu các bạn càng ngày càng thần phục những điều mình học, càng ngày càng chìm đắm vào sự có lý của những điều mình học thì các bạn sẽ thất bại một cách chắc chắn trong cuộc đời.

Muốn thành công, trước hết phải lương thiện

- Theo ông, để trở thành một nhà doanh nghiệp thành công cần những phẩm chất gì?

- Để trở thành một nhà doanh nghiệp thành công hay để thành công ở bất kỳ cương vị nào thì con người cần có một số phẩm chất phổ biến. Thứ nhất là phải rất lương thiện. Con người không bắt đầu từ sự lương thiện thì không thể có động lực làm cái gì tử tế được. Phải biết yêu con người. Chẳng hạn tôi bắt đầu kinh doanh là vì yêu con. Tôi làm kỹ sư cầu đường, còn vợ tôi là người học văn. Văn chương thì hấp dẫn mà mình ngô nghê không biết gì về văn chương để nói với người yêu của mình thì e không được, thế là tôi âm thầm đi học tại chức khoa Ngữ văn của một trường đại học. Khi vợ tôi tốt nghiệp đại học thì luận văn của cô ấy là tôi cùng viết.

Nếu không bắt đầu từ những động lực thân thiện của mình đối với con người thì rất khó để bổ sung cho mình đủ lượng trí tuệ cần thiết. Vì yêu người đàn bà mà mình yêu thì phải hiểu cái mà cô ấy học, đấy là một động lực mang tính thân thiện, cái đấy làm xúc động bất kỳ một bạn gái nào. Cho nên đầu tiên là phải lương thiện. Các quy luật tinh thần của con người mách bảo các bạn cần phải làm gì, rồi các bạn sẽ tự tìm thấy sự thành đạt thích hợp của mình. Nếu bây giờ tôi nói rằng tôi kiên quyết trở thành Bill Gates thì tôi là người ngớ ngẩn, vì tôi không có cách gì để trở thành Bill Gates ở Việt Nam được. Với tư cách là một người thông thường bạn sẽ tìm ra mức độ thành đạt mà bạn cần, tìm ra quy luật riêng của bạn để trở thành một người thành đạt.

Thành đạt không phải là một quy luật dựa vào những tiêu chuẩn phổ biến bắt buộc mà thành đạt là kết quả tự nhiên của sự mách bảo những giá trị tinh thần mà chỉ có một mình bạn biết bạn có mà thôi. Cái dở nhất của nhà trường chúng ta là dạy các tấm gương, xem các tấm gương như những ví dụ để cho các bạn vươn lên. Không một ai thành đạt được nếu người ta vươn lên để trở thành một người khác. Quy luật phát triển tất yếu của loài người chính là mình trở thành kẻ có giá trị cao nhất trong những khả năng của mình. Tính pha trộn của mình với người khác càng ít bao nhiêu thì giá trị cống hiến của mình đối với xã hội càng lớn bấy nhiêu, bởi vì giá trị cống hiến của một cá nhân cụ thể đối với xã hội chính là nó đóng góp cái phần riêng của nó chứ không phải cái phần nó bắt chước người khác.

Cái riêng của mỗi người rất quan trọng, nó tạo ra sự phong phú của xã hội. Nhưng nếu đem những giá trị cá nhân của mình để đối lập với những giá trị cá nhân khác thì không được. Hợp tác là quy luật của con người hiện đại. Làm thế nào để bảo tồn các giá trị riêng của mình một cách thân thiện trong sự hợp tác như là một quy luật đối với người khác chính là giá trị cao nhất của trí tuệ của con người hiện đại.

- Trân trọng cám ơn ông.

  • Phan Thế Hải(Thực hiện)
(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang